Allegorie van Bataafse Republiek – 1795

ALLEGORIE VAN DE BATAAFSE REPUBLIEK: EENDRACHT EN BURGERTROUW TEGEN VERDEELDHEID (1795)

Kopergravure vervaardigd door een anonieme kunstenaar in 1795. Later met de hand gekleurd. Afm. (plaatafdruk): 29 x 24,5 cm.

Deze allegorische prent verbeeldt in woord en beeld het politieke programma van de jonge Bataafse Republiek. De voorstelling moet gelezen worden in directe samenhang met het gedicht onder de afbeelding, dat de interpretatie expliciet stuurt.

Centraal een monsterlijke figuur met slangenhaar, een Medusa-achtige personificatie van Tweedracht. Zij tracht met een hefboom een steen uit de grond te wrikken: een veelzeggend beeld voor het ondermijnen van het fundament van het staatsgebouw. Dat fundament wordt in het gedicht benoemd als de “hechte hoeksteen” van het Gemenebest, gegrond op Deugd, Vrijheid en “waare BURGERTROUW”.

Tegenover deze ontwrichtende kracht staat een geharnaste vrouw met speer en schild. Op haar schild leest men “PRO CIVITATE”: voor de staat, voor het burgerlijk gemenebest. Zij beschermt de Nederlandse Maagd, die op een sokkel staat naast de Leeuw. Op de sokkel prijkt het devies “HANC TVEMVR HANC DEFENDIMVS” [Deze beschermen wij, deze verdedigen wij], een ondubbelzinnige verklaring van nationale waakzaamheid.

Het gedicht richt zich rechtstreeks tot de “Rechtâarte Batavier” en waarschuwt tegen “glinsterend schijnvernis” en buitenlandse invloed. Alleen Eendracht — die in de wolken triomfantelijk neerdaalt uit “’s Hemels starrenboogen” — kan het “MOORDROT” vernietigen en vrede en overvloed herstellen.

De prent is daarmee een krachtig visueel pamflet: verdeeldheid tracht het fundament te lichten, maar burgertrouw en eendracht, gelegitimeerd door hemel en vaderland, waarborgen het voortbestaan van de Bataafse staat.

Prijs: Euro 350,-