Gooi en Eemland – Jan Brouwer, 1875

“Wandelkaart door het Gooi-Eemland en Omstreken” kleurenlithografie vervaardigd door Emrik & Binger en uitgegeven door Jan  Brouwer te Amsterdam in 1875. Afm. 42 x 57 cm.

We zien een streek op het moment waarop een eeuwenoud landschap zijn eerste stappen zet richting modernisering. Het gebied wordt nog altijd bepaald door het sterke contrast tussen de hoge, droge zandgronden van het Gooi en de lage, open polders van Eemland, maar nieuwe infrastructuur en veranderende vormen van landgebruik laten zien dat dit traditionele landschap aan de vooravond van grote veranderingen staat.

In het Gooi liggen dorpen als Laren, Blaricum en Huizen nog als kleine, compacte nederzettingen midden in een uitgestrekte heidevlakte. De heide wordt intensief gebruikt voor schapenteelt, plaggenwinning en als gemeenschappelijke weidegrond, en is op de kaart zichtbaar als een vrijwel aaneengesloten zone tussen Bussum, Hilversum en Huizen. Hilversum is in deze periode al uitgegroeid tot een regionaal centrum, met industriële activiteit en een steeds grotere bevolking, terwijl Naarden nog fier als vestingstad in het landschap ligt, geheel omsloten door zijn karakteristieke bastions en grachten. Huizen, aan de rand van de Zuiderzee, behoudt nog de structuur van een vissersgemeenschap, met akkers op de hogere zandruggen en bebouwing langs de dijk.

Ten oosten van de stuwwal ontvouwt zich een totaal ander landschap. De polders van Eemland, met hun lange, smalle kavels, rechte sloten en buitendijkse graslanden, vormen een open en weids gebied dat sterk door waterhuishouding wordt bepaald. De dorpen Eemnes-Buiten en Eemnes-Binnen liggen op de hoger gelegen delen van de oude ontginningen, terwijl verder naar het noorden Bunschoten en Spakenburg als vissersnederzettingen tegen de Zuiderzeedijk zijn aangegroeid. Door het midden van dit poldergebied slingert de Eem, de belangrijkste waterweg van de regio, die een cruciale rol speelt in het vervoer van hooi en landbouwproducten naar Amersfoort en Amsterdam.

Een belangrijke vernieuwing is de in 1874 geopende spoorlijn van Hilversum via Bussum en Naarden naar Baarn, al heeft deze verbinding bij het verschijnen van de kaart nog vooral een lokale en regionale functie. Het forensen ontstaat pas decennia later, wanneer de bevolkingsgroei, villabouw en wooncultuur in het Gooi zich in de 20e eeuw sterk ontwikkelen.

Prijs: Euro 750,- (incl. lijst)