Het IJ voor Amsterdam – Ignatz Albrecht, 1791

“Das Wasser. Het Ye.” Kopergravure vervaardigd in 1791 door Ignatz Albrecht voor Franz Johann Joseph von Reilly‘s „Schauplatz der fünf Theile der Welt“. Later met de hand gekleurd. Afm.  23 x 29,5 cm.

Deze gedetailleerde kaart richt zich op het IJ en de directe omgeving, en toont het overgangsgebied tussen Amsterdam, de Zuiderzee en de binnenwateren van Holland aan het einde van de achttiende eeuw. Het beeld is dat van een landschap waarin het water nog dominant aanwezig is: het IJ verschijnt als een brede, getijdegevoelige inham die in open verbinding staat met de Zuiderzee, terwijl ten zuidwesten het uitgestrekte Haarlemmermeer ligt, nog niet drooggelegd en berucht om zijn overstromingen.

Eind 18^e-eeuw bevond de Republiek der Verenigde Nederlanden zich in een periode van politieke spanningen en geleidelijke neergang, maar het waterbeheer gold nog altijd als een van de meest geavanceerde van Europa. De kaart weerspiegelt deze eeuwenlange strijd tegen het water: polders, dijken, vaarten en sluizen vormen een dicht en zorgvuldig georganiseerd netwerk. Tegelijkertijd laat zij zien hoe onvolledig deze beheersing nog was. Grote wateroppervlakken zoals het Haarlemmermeer en het IJ zelf vormden een blijvende bedreiging voor omliggende nederzettingen en landbouwgronden. De droogmaking van het Haarlemmermeer zou pas in het midden van de negentiende eeuw plaatsvinden en het landschap ingrijpend veranderen.

Het IJ had bovendien een grote strategische en economische betekenis. Als voorhaven van Amsterdam vormde het de directe verbinding met de Zuiderzee en daarmee met de internationale handelsroutes. Tegen het einde van de achttiende eeuw werd de bevaarbaarheid echter steeds problematischer door verzanding en verschuivende ondiepten. De kaart geeft nauwkeurig de oevers, steden en dorpen langs zowel de noord- als zuidzijde weer, en maakt zo inzichtelijk hoe kwetsbaar de toegankelijkheid van de Amsterdamse haven was.

De kaart verscheen in het ambitieuze atlasproject van Franz Johann Joseph von Reilly, de “Schauplatz der fünf Theile der Welt”, dat tussen 1789 en 1806 in meerdere delen werd uitgegeven. Dit werk was opgezet als een systematisch en actueel overzicht van de wereld, waarvoor in Wenen honderden kaarten werden gegraveerd. Door de ontwrichtingen van de Napoleontische oorlogen bleef het project onvoltooid, maar het geldt als een belangrijk voorbeeld van laat-achttiende-eeuwse cartografie, waarin wetenschappelijke nauwkeurigheid en commerciële atlasproductie samenkomen.

Prijs: Euro 275,-
GERESERVEERD