{"id":16775,"date":"2025-06-13T14:00:13","date_gmt":"2025-06-13T12:00:13","guid":{"rendered":"https:\/\/inter-antiquariaat.nl\/nl-oud\/antiek\/niet-gecategoriseerd\/zuiderzee-wadden-lucas-jansz-waghenaer-1590\/"},"modified":"2025-06-13T14:44:01","modified_gmt":"2025-06-13T12:44:01","slug":"zuiderzee-wadden-lucas-jansz-waghenaer-1590","status":"publish","type":"product","link":"https:\/\/inter-antiquariaat.nl\/nl-oud\/antiek\/niet-gecategoriseerd\/zuiderzee-wadden-lucas-jansz-waghenaer-1590\/","title":{"rendered":"Zuiderzee, Wadden, Noordzee, Noord-Holland – Lucas Jansz. Waghenaer, ca. 1590"},"content":{"rendered":"

BEROEMDE 16E-EEUWSE PASKAART<\/a>: DE EERSTE GEDRUKTE KAART VAN DE ZUIDERZEE<\/strong><\/p>\n

“Description des Fleuves tr\u00e8s renommez, \u00e0 s\u00e7avoir du Flie & Marsdiep, s\u2019estendants au Pays pardevant Enckhuse, iusques \u00e0 Amsterdam, avec tous les bancs & gueuz, situez sur iceulx Fleuves<\/em><\/strong>.” [Beschrijving van de zeer vermaarde stromen, te weten het Vlie en het Marsdiep, zich uitstrekkende voor het land voor Enkhuizen tot aan Amsterdam, met alle de zandbanken en ondiepten, gelegen op deze stromen.] Kopergravure vervaardigd door Johannes van Doetecum<\/strong> in 1583 voor Lucas Janszoon Waghenaer<\/strong>\u2019s \u201cSpieghel der Zeevaart<\/em>\u201d, hier in een editie gedrukt door Cornelis Claesz.<\/strong> <\/a>rond 1590<\/strong>. Afm. 32,5 x 51 cm.<\/p>\n

Met het toenemen van de Nederlandse handel langs de West-Europese kusten in de tweede helft van de 16e eeuw, hadden zeelieden betere navigatiehulpmiddelen nodig. De belangrijkste pionier in de ontwikkeling van een betere en veiligere zeevaart was Lucas Jansz. Waghenaer<\/a> (1534\/35-1606). De door hem uitgebrachte Spieghel der Zeevaardt<\/em> was een uitzonderlijk goede zeemansgids<\/a>, met zeilaanwijzingen en ge\u00efllustreerd met kustprofielen en detailkaarten, een mijlpaal in de vooruitgang van de West-Europese scheepvaart.<\/p>\n

Het initiatief voor een betere zeemansgids kwam uit West-Friesland. Met zijn bloeiende havens aan de Zuiderzee was de regio altijd nauw verbonden geweest met scheepvaart en handel. Waghenaer werd geboren in Enkhuizen, een stad die op dat moment een ongekende economische groei kende. Niet voor niets nam Waghenaer de kaart van de wateren rondom West-Friesland op als eerste detailkaart (na de overzichtskaart van Europa) in zijn Spieghel der Zeevaardt<\/em> en draagt hij deze op aan het bestuur en de bewoners van zijn stad.<\/p>\n

Het ging Waghenaer om hoe een schipper zijn weg kan vinden en hoe hij zich kan ori\u00ebnteren op de kust waar hij langs zeilt. Zijn zeekaarten zijn dan ook vooral kustlijnkaarten en op onze kaart is evenveel aandacht besteed aan de Hollandse binnenwateren die in verbinding staan met open zee als aan de Zuider- en Noordzee zelf en dat geldt ook voor de Friese wateren. De kustlijnen zijn sterk aangezet en voorzien van kenmerken die voor plaatsbepaling voor de zeeman aan boord van zijn schip van belang zijn, zoals opmerkelijk hoge duinen en kerktorens. In de vaargeulen zijn bakens en tonnen ingetekend en met getallen zijn dieptes aangegeven bij halfvloed in Amsterdamse voeten. Het open water is geaccentueerd met golfjes en de ondiepten zijn gerasterd en omgeven met dubbele stippellijnen. Drie kompasrozen en doorgetrokken kompaslijnen moeten de navigatie vergemakkelijken. De afstanden worden in Franse en Duitse mijlen aangegeven. Midden bovenaan prijkt het wapen van Holland en in zee completeren zeemonsters en schepen het geheel.<\/p>\n

Waghenaer werkte meer dan twintig jaar aan de Spieghel<\/em>. Hij haalde zijn kennis uit verschillende handgeschreven en gedrukte bronnen, waaraan hij zijn eigen observaties toevoegde die hij had gedaan tijdens zijn vele reizen met de schepen van de Enkhuizer vloot. In de gedrukte tekst van de Spieghel<\/em> verwijst Waghenaer herhaaldelijk naar zijn eigen dieptemetingen en bevindingen. Dit toont aan dat hij tijdens zijn carri\u00e8re als zeeman al had gedacht aan het samenstellen van een zeemansgids. Waghenaer verkondigt dat zijn kaarten zo gewaardeerd worden \u201cdat de belangrijkste schippers, loodsen, stuurmannen, evenals de beroemdste en rijkste handelaars me jarenlang herhaaldelijk hebben gevraagd en verzocht om de kaarten te publiceren voor de vooruitgang, verbetering en veiligheid van de scheepvaart \u201c.<\/p>\n

De kaarten zijn gegraveerd door Johannes van Doetecum<\/a> (overleden in 1605) een van de beste graveurs uit die tijd. Daarmee werd niet alleen de beste zeemansgids gemaakt, maar ook een visueel buitengewoon fraaie zeeatlas die alle andere veelgebruikte rutters<\/a> overschaduwde die tot dan toe op klein formaat waren uitgegeven.<\/p>\n

Literatuur: Erik Walsmit et al. (2009) “Spiegel van de Zuiderzee. Geschiedenis en Cartobibliografie van de Zuidezee en het Hollands Waddengebied”. Kaart nr. Z1.7b<\/em><\/p>\n

Prijs: Euro 4.250,- (incl. lijst)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

BEROEMDE 16E-EEUWSE PASKAART: DE EERSTE GEDRUKTE KAART VAN DE ZUIDERZEE “Description des Fleuves tr\u00e8s renommez, \u00e0 s\u00e7avoir du Flie & Marsdiep, s\u2019estendants au Pays pardevant Enckhuse, iusques \u00e0 Amsterdam, avec tous les bancs & gueuz, situez sur iceulx Fleuves.” [Beschrijving van de zeer vermaarde stromen, te weten het Vlie en het Marsdiep, zich uitstrekkende voor […]\n","protected":false},"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":[],"product_brand":[],"product_cat":[],"product_tag":[],"class_list":["post-16775","product","type-product","status-publish","first","instock","shipping-taxable","product-type-simple"],"yoast_head":"\nZuiderzee, Wadden, Noordzee, Noord-Holland - Lucas Jansz. Waghenaer, ca. 1590 - Inter Antiquariaat Mefferdt & De Jonge<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"noindex, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"nl_NL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Zuiderzee, Wadden, Noordzee, Noord-Holland - Lucas Jansz. Waghenaer, ca. 1590 - Inter Antiquariaat Mefferdt & De Jonge\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"BEROEMDE 16E-EEUWSE PASKAART: DE EERSTE GEDRUKTE KAART VAN DE ZUIDERZEE “Description des Fleuves tr\u00e8s renommez, \u00e0 s\u00e7avoir du Flie & Marsdiep, s\u2019estendants au Pays pardevant Enckhuse, iusques \u00e0 Amsterdam, avec tous les bancs & gueuz, situez sur iceulx Fleuves.” [Beschrijving van de zeer vermaarde stromen, te weten het Vlie en het Marsdiep, zich uitstrekkende voor [...]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/inter-antiquariaat.nl\/nl-oud\/antiek\/niet-gecategoriseerd\/zuiderzee-wadden-lucas-jansz-waghenaer-1590\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Inter Antiquariaat Mefferdt & De Jonge\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-06-13T12:44:01+00:00\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Geschatte leestijd\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"3 minuten\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/inter-antiquariaat.nl\\\/nl-oud\\\/antiek\\\/niet-gecategoriseerd\\\/zuiderzee-wadden-lucas-jansz-waghenaer-1590\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/inter-antiquariaat.nl\\\/nl-oud\\\/antiek\\\/niet-gecategoriseerd\\\/zuiderzee-wadden-lucas-jansz-waghenaer-1590\\\/\",\"name\":\"Zuiderzee, Wadden, Noordzee, Noord-Holland - Lucas Jansz. Waghenaer, ca. 1590 - Inter Antiquariaat Mefferdt & De Jonge\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/inter-antiquariaat.nl\\\/nl-oud\\\/#website\"},\"datePublished\":\"2025-06-13T12:00:13+00:00\",\"dateModified\":\"2025-06-13T12:44:01+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/inter-antiquariaat.nl\\\/nl-oud\\\/antiek\\\/niet-gecategoriseerd\\\/zuiderzee-wadden-lucas-jansz-waghenaer-1590\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"nl-NL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/inter-antiquariaat.nl\\\/nl-oud\\\/antiek\\\/niet-gecategoriseerd\\\/zuiderzee-wadden-lucas-jansz-waghenaer-1590\\\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/inter-antiquariaat.nl\\\/nl-oud\\\/antiek\\\/niet-gecategoriseerd\\\/zuiderzee-wadden-lucas-jansz-waghenaer-1590\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/inter-antiquariaat.nl\\\/nl-oud\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Antieke kaarten, prenten en tekeningen\",\"item\":\"https:\\\/\\\/inter-antiquariaat.nl\\\/nl-oud\\\/antiek\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"Zuiderzee, Wadden, Noordzee, Noord-Holland – Lucas Jansz. Waghenaer, ca. 1590\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/inter-antiquariaat.nl\\\/nl-oud\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/inter-antiquariaat.nl\\\/nl-oud\\\/\",\"name\":\"Inter Antiquariaat Mefferdt & De Jonge\",\"description\":\"Antieke kaarten, prenten en tekeningen\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/inter-antiquariaat.nl\\\/nl-oud\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"nl-NL\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Zuiderzee, Wadden, Noordzee, Noord-Holland - Lucas Jansz. Waghenaer, ca. 1590 - Inter Antiquariaat Mefferdt & De Jonge","robots":{"index":"noindex","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"og_locale":"nl_NL","og_type":"article","og_title":"Zuiderzee, Wadden, Noordzee, Noord-Holland - Lucas Jansz. Waghenaer, ca. 1590 - Inter Antiquariaat Mefferdt & De Jonge","og_description":"BEROEMDE 16E-EEUWSE PASKAART: DE EERSTE GEDRUKTE KAART VAN DE ZUIDERZEE “Description des Fleuves tr\u00e8s renommez, \u00e0 s\u00e7avoir du Flie & Marsdiep, s\u2019estendants au Pays pardevant Enckhuse, iusques \u00e0 Amsterdam, avec tous les bancs & gueuz, situez sur iceulx Fleuves.” [Beschrijving van de zeer vermaarde stromen, te weten het Vlie en het Marsdiep, zich uitstrekkende voor [...]","og_url":"https:\/\/inter-antiquariaat.nl\/nl-oud\/antiek\/niet-gecategoriseerd\/zuiderzee-wadden-lucas-jansz-waghenaer-1590\/","og_site_name":"Inter Antiquariaat Mefferdt & De Jonge","article_modified_time":"2025-06-13T12:44:01+00:00","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Geschatte leestijd":"3 minuten"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/inter-antiquariaat.nl\/nl-oud\/antiek\/niet-gecategoriseerd\/zuiderzee-wadden-lucas-jansz-waghenaer-1590\/","url":"https:\/\/inter-antiquariaat.nl\/nl-oud\/antiek\/niet-gecategoriseerd\/zuiderzee-wadden-lucas-jansz-waghenaer-1590\/","name":"Zuiderzee, Wadden, Noordzee, Noord-Holland - Lucas Jansz. Waghenaer, ca. 1590 - Inter Antiquariaat Mefferdt & De Jonge","isPartOf":{"@id":"https:\/\/inter-antiquariaat.nl\/nl-oud\/#website"},"datePublished":"2025-06-13T12:00:13+00:00","dateModified":"2025-06-13T12:44:01+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/inter-antiquariaat.nl\/nl-oud\/antiek\/niet-gecategoriseerd\/zuiderzee-wadden-lucas-jansz-waghenaer-1590\/#breadcrumb"},"inLanguage":"nl-NL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/inter-antiquariaat.nl\/nl-oud\/antiek\/niet-gecategoriseerd\/zuiderzee-wadden-lucas-jansz-waghenaer-1590\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/inter-antiquariaat.nl\/nl-oud\/antiek\/niet-gecategoriseerd\/zuiderzee-wadden-lucas-jansz-waghenaer-1590\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/inter-antiquariaat.nl\/nl-oud\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Antieke kaarten, prenten en tekeningen","item":"https:\/\/inter-antiquariaat.nl\/nl-oud\/antiek\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"Zuiderzee, Wadden, Noordzee, Noord-Holland – Lucas Jansz. Waghenaer, ca. 1590"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/inter-antiquariaat.nl\/nl-oud\/#website","url":"https:\/\/inter-antiquariaat.nl\/nl-oud\/","name":"Inter Antiquariaat Mefferdt & De Jonge","description":"Antieke kaarten, prenten en tekeningen","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/inter-antiquariaat.nl\/nl-oud\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"nl-NL"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/inter-antiquariaat.nl\/nl-oud\/wp-json\/wp\/v2\/product\/16775","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/inter-antiquariaat.nl\/nl-oud\/wp-json\/wp\/v2\/product"}],"about":[{"href":"https:\/\/inter-antiquariaat.nl\/nl-oud\/wp-json\/wp\/v2\/types\/product"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/inter-antiquariaat.nl\/nl-oud\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=16775"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/inter-antiquariaat.nl\/nl-oud\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=16775"}],"wp:term":[{"taxonomy":"product_brand","embeddable":true,"href":"https:\/\/inter-antiquariaat.nl\/nl-oud\/wp-json\/wp\/v2\/product_brand?post=16775"},{"taxonomy":"product_cat","embeddable":true,"href":"https:\/\/inter-antiquariaat.nl\/nl-oud\/wp-json\/wp\/v2\/product_cat?post=16775"},{"taxonomy":"product_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/inter-antiquariaat.nl\/nl-oud\/wp-json\/wp\/v2\/product_tag?post=16775"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}