Vrijersboom – Gerrit van Schagen, ca. 1680

DE VRIJERSBOOM, CA. 1680

“Dit zyn de peeren die vrysters begeeren”, kopergravure uitgegeven te Amsterdam door Gerrit van Schagen, ca. 1680. Later met de hand gekleurd. Afm. 27 × 24 cm.

Deze humoristische zeventiende-eeuwse volksprent verbeeldt de zoektocht naar een geschikte huwelijkspartner als een boom vol rijpe vruchten. Alleen groeien hier geen peren aan de takken, maar een bonte verzameling jonge mannen: de ‘peeren’ waarnaar de huwbare vrouwen of vrijsters volgens het onderschrift zo vurig verlangen.

Hoog in de kruin zitten de potentiële vrijers dicht opeengepakt. Sommigen musiceren op viool, luit, fluit en strijkbas, anderen lezen, schrijven of gaan met een passer over de aardbol. Zo zit de boom vol met een keur aan mannen waaruit gekozen kan worden. Links vliegt Cupido met gespannen boog tussen de takken, zodat over de aard van dit menselijke plukfruit geen twijfel bestaat.

Onder de boom heeft zich een groep jonge vrouwen verzameld. Zij kijken omhoog, wijzen naar de mannen en keuren het aanbod. Een vrouw begiet de boom, terwijl een ander met een werktuig tussen de wortels staat. De voorstelling maakt daarmee een speels beeld van de huwelijksmarkt: de mannen hangen als vruchten in de boom, terwijl de vrouwen beneden wachten tot zij er een kunnen ‘plukken’.

Het begeleidende vers drijft tegelijk de spot met vrouwelijke kuisheid en terughoudendheid:

Vrysters, schoon je schijnt te veynsen
Dat geen vryer u en dient,
Hier nochtans streckt al u peynsen
Hier is uwes herten vriendt.
Hier toe streckt al uw begeeren;
En hy mist die ’t niet gelooft:
Want al die den man ontbeeren,
Dat zyn Lyven zonder Hooft.

Ofwel: hoezeer ongehuwde vrouwen ook doen alsof zij geen man nodig hebben, uiteindelijk zouden al hun gedachten en verlangens toch naar een vrijer uitgaan. De laatste regels geven aan de grap een moraliserende, typisch zeventiende-eeuwse pointe: een vrouw zonder man wordt voorgesteld als een ‘lichaam zonder hoofd’.

Prijs: Euro 950,- (incl. lijst)