Het Gooi – Reinier & Josua Ottens, 1726–1738

BEROEMDE KAART VAN HET GOOI

“Nieuwe kaart van Gooilandt”, kopergravure, vervaardigd door Hendrik Post, uitgegeven te Amsterdam door Reinier en Josua Ottens, ca. 1726–1738. Later met de hand gekleurd. Afm. (plaatafdruk): 52 × 81 cm.

In deze grote en rijk uitgevoerde kaart liggen Naarden, Huizen, Blaricum, Laren, Bussum, Hilversum en Eemnes in een afwisselend landschap van engen, heidevelden, bossen, wegen, vennen en laaggelegen graslanden. Naarden verschijnt als een compacte vesting met stervormige omwalling; ’s-Graveland is juist uitgewerkt als een regelmatige reeks smalle kavels met buitenplaatsen en tuinen. De oriëntatie is voor een moderne lezer ongewoon: oost-zuidoost ligt bovenaan.

Hendrik Post baseerde zijn kaart op de grootschalige opmetingen van Justus van Broekhuysen uit 1709 en Maurits Walraven uit 1723, maar bracht het gebied terug tot een schaal van ongeveer 1 : 25.000 à 1 : 26.000. Om ook de ‘Maatlanden’ (graslanden) langs de Zuiderzee op te nemen, plaatste hij deze in een afzonderlijke inzetkaart linksboven. Zo ontstond geen simpele verkleining van oudere kaarten, maar een overzichtskaart met nauwkeurige topografie en een uitgesproken decoratief karakter.

Bijzonder is de aandacht voor ’s-Graveland. De langgerekte ontginningskavels zijn voorzien van buitenhuizen en de namen van vooraanstaande bezitters. Op een van de percelen staat prominent „Fiscael”, verwijzend naar Hendrik Bicker, aan wie de kaart is opgedragen. De titelcartouche noemt hem schepen van Amsterdam, raad en advocaat-fiscaal ter Admiraliteit, alsmede meestersknaap (rechter inzake houtvesterij) van Gooiland. Zijn familiewapen bekroont de cartouche, die verder is versierd met Diana (godin van de jacht), putti, jachthonden en schapen.

Bicker liet in 1725 op de Tafelberg bij Blaricum een stenen oriëntatietafel plaatsen, waarop de zichtbare plaatsen en windstreken waren aangegeven. De ronde voorstelling onderaan de kaart reproduceert dit „compas”. Linksonder vermeldt een tabel de oppervlakten van 37 benoemde landerijen in Rijnlandse maat. Daarmee legt de kaart ook het landschap van de erfgooiersgronden vast: de gemeenschappelijke gronden waarvan de gebruiksrechten van groot economisch belang waren voor de Gooise dorpsgemeenschappen.

De geeft niet alleen een geografisch overzicht, maar ook een prachtig beeld van het Gooi en zijn bezitters. Totdat er een kaart kwam van de heideverdeling van 1843, bleef het de belangrijkste topografische voorstelling van de streek.

Prijs: Euro 11.500,-