Atlas-titelblad – Joan Blaeu, 1649

DE ZEVEN VERENIGDE PROVINCIËN – GOUDGEHOOGD TITELBLAD VAN BLAEUS STEDENBOEK

Titelblad voor het eerste deel van Joan Blaeus stedenboek, uitgegeven te Amsterdam, in 1649. Het centrale titelveld is onbedrukt; in de uitgegeven atlassen werd hier doorgaans een afzonderlijk in boekdruk vervaardigde titel opgeplakt. Kopergravure, in de tijd met de hand gekleurd en met goud gehoogd. Afm. (papier): 62,3 x 30,2 cm.

Bovenaan prijkt het gekroonde wapen van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. De Nederlandse leeuw houdt in de ene klauw een zwaard en in de andere een bundel van zeven pijlen, als symbool van de zeven provincies die gezamenlijk de Republiek vormden. Twee gekroonde leeuwen dienen als schildhouders. Vanuit een opening in de wolken valt een bundel licht op het wapen, waardoor het letterlijk het stralende middelpunt van de voorstelling vormt.

Onder het wapen staat het devies “Concordia Res Parvæ Crescvnt” [door eendracht groeien kleine zaken]. De spreuk was het devies van de Republiek en drukt hetzelfde politieke ideaal uit dat later kernachtig werd samengevat als “Eendracht maakt macht”: de afzonderlijke gewesten ontleenden hun kracht aan hun onderlinge verbondenheid.

Rond het grote centrale titelveld zijn de wapens van de samenstellende gewesten gerangschikt. Links en rechts staan Gelderland, Holland, Zutphen en West-Friesland; onderaan volgen Overijssel (Transisalania), Utrecht (Traiectum), Zeeland, Friesland en Groningen en Ommelanden. Hoewel er negen afzonderlijke wapens zijn afgebeeld, vertegenwoordigen zij de zeven provincies: Gelderland en het graafschap Zutphen vormden samen één gewest, evenals Holland en West-Friesland. Zo is het titelblad niet alleen decoratief, maar ook een nadrukkelijke verbeelding van de politieke structuur en eenheid van de jonge Republiek.

Joan Blaeu (1596–1673) publiceerde zijn monumentale stedenatlas van de Nederlanden kort na de Vrede van Münster, waarmee in 1648 de onafhankelijkheid van de Republiek internationaal werd erkend. De eerste Latijnse uitgave verscheen in 1649. Het werk werd verdeeld over twee delen: één met de steden van de vrije en federale Nederlanden, de Republiek, en één met de steden van de Zuidelijke of ‘Koninklijke’ Nederlanden, die onder de Spaanse kroon waren gebleven. Een Nederlandse uitgave verscheen kort daarop onder de titels Toonneel der Steden van de Vereenighde Nederlanden en Toonneel der Steden van ’s Konings Nederlanden.

Met meer dan tweehonderd stadsplattegronden, gezichten, vestingwerken en voorstellingen van belegeringen bood Blaeus stedenboek een uitzonderlijk omvangrijk beeld van de Nederlanden rond het einde van de Tachtigjarige Oorlog. De opdeling in vrije en koninklijke steden weerspiegelde rechtstreeks de nieuwe politieke werkelijkheid na 1648. Op dit titelblad wordt die boodschap samengebald in één beeld: de wapens van de afzonderlijke gewesten rondom de gekroonde Nederlandse leeuw, verenigd onder het motto ‘Concordia res parvae crescunt’.

Prijs: 475,-