Nijmegen – Joan Blaeu, 1649

NIJMEGEN ALS VERSTERKTE STAD AAN DE WAAL, 1649

“Novio Magum” kopergravure naar opmeting en tekening van Hendrik Feltman uit 1647, uitgegeven te Amsterdam door Joan Blaeu in 1649 als deel van zijn stedenboek “Novum ac Magnum Theatrum Urbium Belgicae Liberae ac Foederatae”. Later met de hand gekleurd. Afm. ca. 42 × 56 cm.

Met het uitbreken van de Nederlandse Opstand tegen het Spaans gezag in 1568 braken ook voor Nijmegen roerige tijden aan. De stad was in de eerste fase van de Tachtigjarige Oorlog beurtelings in handen van Spaansgezinden en opstandelingen. In 1591 werd zij door prins Maurits voorgoed in het kamp van de opstandelingen ‘teruggebracht’. Deze zogenoemde Reductie van Nijmegen betekende een fundamentele wijziging in de politieke en godsdienstige verhoudingen in de stad. De calvinisten zouden de komende eeuwen de toon aangeven. Alle andere geloofsgemeenschappen kregen beperkingen opgelegd. Zij mochten hun godsdienst niet openlijk uitoefenen en de meeste beroepen en openbare functies bleven lange tijd voor hen gesloten.

De economische positie van de stad veranderde ingrijpend. Nijmegen werd een garnizoensstad aan de oostgrens van de in 1588 uitgeroepen Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. Haar traditioneel sterke positie in vooral de doorvoerhandel naar de oosterburen verdween. De contacten met de oosterburen kwamen als gevolg van langdurige oorlogshandelingen stil te liggen en werden niet meer hersteld. De stad restte slechts een lokale en regionale handelsfunctie.

Hoewel er voor Nijmegen ten tijde van de Republiek betere en slechtere tijden waren, zou de stad haar oude positie nooit meer terugkrijgen. 1635–1636 waren rampjaren. Tijdens een bijzonder zware pestepidemie stierven in Nijmegen meer dan 6.000 mensen. De stad was op dat moment bovendien overvol door de aanwezigheid van duizenden militairen en hun gevolg.

Halverwege de zeventiende eeuw kwam er een korte periode van economische opleving. Nijmegen bleef een aantrekkelijke vestigingsplaats voor uitgevers, boekhandelaren en drukkers. (De stad beschikte van 1656 tot 1679 over een eigen universiteit, de Kwartierlijke Academie gevestigd in de Commanderie van Sint Jan aan de Korenmarkt.)

Blaeu toont Nijmegen in vogelvlucht als een dichtbebouwde, zwaar versterkte stad aan de Waal. De machtige Sint-Stevenskerk beheerst het centrum, terwijl links aan de rivier het ommuurde Valkhof met zijn gebouwen en kapellen prominent op de hoge oever ligt. Rond de stad ligt een indrukwekkend stelsel van wallen, bastions, poorten en torens, waaronder het Oranje- en Nassau-bolwerk. Ook de Oude en Nieuwe Haven, markten, gasthuizen, kloosters, kerken, straten en openbare gebouwen zijn nauwkeurig aangegeven. De Waal is verlevendigd met talrijke zeil- en vrachtschepen. Boven de legenda staan het wapen van Gelre en het Nijmeegse stadswapen, omlijst door putti, vruchten en sierwerk. De kaart is daarmee tegelijk stadsplattegrond, vogelvluchtgezicht en gedetailleerde vestingkaart.

Prijs: Euro 1.350,-