Maasmonding met Rotterdam – Johannes van Keulen, 1681

DE MAASMONDING EN HET LATERE ROTTERDAMSE HAVENGEBIED, 1681

“Paskaerte van het inkoomen van de Maes, Tot aen ’t Eylandt Roosenburgh als mede ’t Inkoomen van ’t Goereesche gat, tot aen Oude Hoornsluys, met hunne Droogte en Diepte. Seer Naeukeurich opgestelt” en “Pascaert Van ’t Eylandt Roosenburg door de Oude en Nieuwe Maes tot aen Dordrecht en van daer door de Kill tot aen Oudehoornsluys. Met hunne Diepten en Drooghten seer Naeuwkeurigh opgestelt”, kopergravure op twee bladen uitgegeven te Amsterdam door Johannes van Keulen in 1681 als deel van “De Groote Nieuwe Vermeerderde Zee-Atlas ofte Water-Werelt”. Van Keulen noemt zichzelf op de kaart “Boeck verkooper en graedboog maecker aende Nieuwbrugh inde Gekroonde Lootsman”. Later met de hand gekleurd. Afm. (prent): ca. 49 × 108 cm.

Deze grote zeekaart van de Maasmonding en Rotterdam uit 1681 toont een groot deel van de Zuid-Hollandse rivierdelta. Van de Noordzee en het Goereese Gat in het westen strekt het gebied zich uit over Voorne, Rozenburg en Putten tot Rotterdam, Schiedam en Vlaardingen in het noordoosten en Dordrecht en de Biesbosch in het oosten. Ook het Haringvliet, het Hollands Diep en de Oude en Nieuwe Maas zijn uitvoerig weergegeven.

Voor de moderne beschouwer is vooral opvallend hoe anders het gebied eruitzag vóór de aanleg van de Nieuwe Waterweg en de enorme uitbreiding van de Rotterdamse haven. Rozenburg, Voorne en Putten waren nog door brede rivierarmen en getijdenwateren van elkaar gescheiden en van Europoort, Botlek en Maasvlakte was vanzelfsprekend nog geen sprake. De Nieuwe Waterweg, die Rotterdam een rechtstreekse verbinding met de Noordzee gaf, zou pas in 1872 worden geopend.

De kaart was echter in de eerste plaats een praktisch navigatie-instrument. Langs de kust en in de riviermondingen zijn talrijke dieptemetingen, zandbanken, droogten en vaargeulen aangegeven. Een netwerk van kompaslijnen en verschillende kompasrozen hielp de schipper bij het bepalen van zijn koers. Juist in het ondiepe en voortdurend veranderende deltagebied was dergelijke informatie van groot belang.

De uitzonderlijk brede voorstelling bestaat oorspronkelijk uit twee zelfstandige kaarten, elk met een eigen titelcartouche en schaalverdeling. Zij konden afzonderlijk worden gebruikt, maar waren tevens ontworpen om zoals hier tot één grote overzichtskaart te worden samengevoegd.

Zoals gebruikelijk bij de paskaarten van Van Keulen is praktische informatie gecombineerd met uitbundige barokke decoratie. Linksboven rijdt Neptunus, god van de zee, samen met zijn vrouw Amphitrite in een door zeepaarden voortgetrokken schelpwagen over de golven. De titelcartouche linksonder wordt omgeven door fantastische zeedieren. Rond de cartouche rechtsonder bevinden zich putti met cartografische en navigatie-instrumenten, waaronder een passer en een jakobsstaf. Onder de twee schaalcartouches bovenaan hangen guirlandes van fruit om de welvaart van het gebied te illustreren.

Prijs: Euro 1.750,-