Gent en Oost-Vlaanderen – Willem + Joan Blaeu, ca. 1643

GENT, OOST-VLAANDEREN EN ZEEUWS-VLAANDEREN, CA. 1643

“Flandriæ Partes duæ, quarum altera Proprietaria, altera Imperialis vulgo dicitur” [De twee delen van Vlaanderen, gewoonlijk Eigenlijk Vlaanderen en Rijks-Vlaanderen genoemd], kopergravure uitgegeven te Amsterdam door Willem en Joan Blaeu, ca. 1643, als onderdeel van de Franstalige editie van hun atlas “Le Théâtre du Monde ou Nouvel Atlas”. In de tijd met de hand gekleurd. Afm. (kaartbeeld): ca. 41,5 × 52,5 cm.

Deze gedetailleerde kaart toont het oostelijke deel van het historische graafschap Vlaanderen in de eerste helft van de zeventiende eeuw, met Gent als belangrijkste stad. Het kaartbeeld omvat grote delen van het huidige Oost-Vlaanderen en Zeeuws-Vlaanderen, van Kortrijk en Oudenaarde in het westen tot de Scheldemonding en Antwerpen in het oosten. Ook de Zeeuwse eilanden, waaronder Walcheren en Zuid-Beveland, zijn gedeeltelijk weergegeven. De kaart is ongebruikelijk georiënteerd, met het noorden naar rechts.

Centraal ligt Gent, weergegeven als een grote, ommuurde stad met haar vestingwerken en talrijke waterlopen. De omliggende landstreken zijn met grote zorg in kaart gebracht, waaronder het Land van Waas, het Land van Aalst, het Land van Dendermonde en de Vier Ambachten. Ook steden als Oudenaarde, Aalst, Dendermonde, Geraardsbergen, Hulst en Axel zijn duidelijk herkenbaar. Wegen, rivieren, kanalen, dorpen, kerken, kastelen, bossen en moerassige gebieden zijn tot in de kleinste bijzonderheden weergegeven.

Bijzonder interessant is de weergave van het noordelijke grensgebied met Zeeuws-Vlaanderen, waar tijdens de Tachtigjarige Oorlog de strijd tussen de Republiek der Verenigde Nederlanden en de Spaanse Nederlanden werd uitgevochten. Rond Hulst, Axel en het Land van Saeftinghe zien we een ingewikkeld landschap van zeearmen, kreken, polders en verdedigingswerken. De loop van de Westerschelde en haar vertakkingen laat zien hoe sterk water en land hier met elkaar verweven waren.

De kaart onderscheidt Rijks-Vlaanderen (Flandria Imperialis), dat leenrechtelijk onder het Heilige Roomse Rijk viel, van het zogenaamde Eigenlijk Vlaanderen (Flandria Proprietaria, ook wel ‘Eigene’ genoemd). Dit laatste omvatte de heerlijkheden Bornem, Dendermonde en Geraardsbergen, die de graven van Vlaanderen als eigen bezit hielden en waarvoor zij geen leenhulde aan de keizer verschuldigd waren.

De kaart is rijk versierd. Bovenaan bevindt zich een grote, titelcartouche, geflankeerd door de Vlaamse leeuw en de dubbelkoppige adelaar van het Heilige Roomse Rijk. Linksonder staat een uitvoerige opdrachtcartouche aan Jacques Wijts (Jacobus Wiits), voorzien van zijn familiewapen en een allegorische vrouwenfiguur. Rechtsboven is een fraaie kompasroos aangebracht en onderaan staan twee schaalstokken in Duitse en Vlaams-Brabantse mijlen.

Prijs: Euro 425,-