Satire op de vrouwenemancipatie – A. Sala, ca. 1892
€750
VROUWEN ONDER DE WAPENEN – SATIRE OP DE VROUWENEMANCIPATIE, CA. 1892
“Das Volk in Waffen. Ein Beitrag zur Frauen-Emancipation”, humoristische Duitse leporello uitgegeven door A. Sala te Berlijn, ca. 1892. Chromolithografie, met tien voorstellingen van vrouwen als militairen, ieder voorzien van een spottend rijm. Afm. uitgevouwen ca. 14,8 × 95 cm.
Wat zou er gebeuren wanneer vrouwen niet alleen dezelfde beroepen en politieke rechten als mannen opeisten, maar ook dienst moesten nemen in het leger? Vanuit die gedachte ontvouwt zich deze kleurrijke satire op de vrouwenemancipatie.
Op het titelblad stelt een anonieme dichter vast dat vrouwen inmiddels studeren, arts of professor kunnen worden, de telefoon bedienen en spoorwegkaartjes verkopen. Toch blijft één belangrijk terrein voor hen gesloten:
“Doch ich frage nur das Eine:
Weshalb sitzt im Reichstag Keine?”
De oplossing die hij vervolgens voorstelt is even eenvoudig als absurd: stuur de vrouwen naar het leger.
“Schickt die Frau’n zum Militäre,
Dass zur Zier sie unser’m Heere!
Führen erst die Frau’n die Waffen,
Macht kein Feind uns was zu schaffen!”
Daarna volgt een bonte parade van tien vrouwelijke militairen. In nauwsluitende fantasie-uniformen, korsetten, pofbroeken, gestreepte kousen en hoge hakken combineren zij de uiterlijke kenmerken van soldaten met de vrouwelijke stereotypen van hun tijd. Sabels, geweren en militaire helmen worden afgewisseld met huishoudelijke en andere komische attributen. Zelfs traditionele rollen als die van de kokkin, schoonmaakster en gevreesde schoonmoeder worden tot legeronderdelen omgevormd.
Iedere figuur krijgt haar eigen regiment en begeleidend versje. Zo wordt een aantrekkelijke jonge vrouw naar de vloot gestuurd:
“Solche flotte Weiber-Rotte
Käm’ natürlich in die Flotte.”
Het woordspel loopt door de gehele reeks. Militair jargon wordt gecombineerd met grappen over uiterlijk, temperament, huishouden, huwelijk en de vermeende eigenschappen van vrouwen. Het geheel is tegelijk militaire karikatuur, modieuze revue en licht pikante beeldsatire.
De ondertitel “Ein Beitrag zur Frauen-Emancipation” is nadrukkelijk ironisch. In het Duitse Keizerrijk was de positie van vrouwen in onderwijs, beroep en openbaar leven juist in deze jaren onderwerp van toenemend maatschappelijk debat. Van politieke gelijkberechtiging was echter nog geen sprake: vrouwen bezaten geen kiesrecht en konden geen zitting nemen in de Reichstag. De regel “Weshalb sitzt im Reichstag Keine?” verwees dus naar een zeer actuele politieke werkelijkheid.
De satire keert de groeiende maatschappelijke emancipatie vervolgens om tot een komische toekomstfantasie. De vrouw betreedt weliswaar een van de meest uitgesproken mannelijke domeinen — het leger — maar wordt er onmiddellijk weer weergegeven volgens bestaande clichés: koket, huiselijk, verleidelijk, twistziek of moederlijk. Juist die tegenstelling maakt de reeks tegenwoordig tot een beeldend document van de manier waarop aan het einde van de negentiende eeuw naar veranderende sekserollen werd gekeken.
Het gekroonde monogram “AS” aan de binnenzijde van de omslag is van A. Sala, een belangrijke Berlijnse lithografische kunstdrukkerij, kunstuitgever en fabrikant van luxe papierwaren. De firma voerde dit fabrieksmerk vanaf de jaren 1880 en was gespecialiseerd in onder meer humoristisch drukwerk, luxe papierwaren en spellen.
Prijs: Euro 750,-
