Duits propaganda-affiche – Leutert & Schneidewind, 1914

DUITSE PROPAGANDASATIRE OP DE GEALLIEERDEN, 1914

“Humorist. Darstellung der Wappen unserer Feinde 1914.” Kleurenlithografie, gedrukt en uitgegeven door Leutert & Schneidewind in 1914. Afm. ca. 34,6 × 49,3 cm.

Vroege Duitse oorlogssatire uit de eerste maanden van de Eerste Wereldoorlog, waarbij de wapens van Frankrijk, Rusland, Engeland, Montenegro, België, Servië en Japan zijn omgevormd tot cartoons. Langs de onderrand staan de werkelijke nationale emblemen ter vergelijking afgedrukt: niet alleen als herkenningshulp, maar vooral om de groteske verdraaiing erboven des te duidelijker te maken.

De tegenstanders van het Duitse Keizerrijk worden voorgesteld als laf, corrupt, afhankelijk, leugenachtig of door interne tegenstellingen verzwakt. Zoals veel visuele propaganda uit 1914 reduceert het blad gehele landen en bevolkingen tot nationale clichés, politieke vijandbeelden en racistische stereotypen.

De prent moet kort na het uitbreken van de oorlog zijn ontworpen. De verwijzingen naar veldmaarschalk Hindenburg en “Masurien” sluiten aan bij de Duitse overwinningen op de Russen bij Tannenberg en de Masurische Meren in augustus en september 1914; Hindenburg groeide toen onmiddellijk uit tot Duitse oorlogsheld. De “42 cm Brummer” bij België verwijst naar de zware Duitse belegeringsmortieren, bekend als “Dicke Bertha” of “Big Bertha”, die in augustus 1914 tegen de Belgische forten rond Luik en Namen werden ingezet.

Frankrijk
Het monogram “R.F.” [Republique Française] wordt gelezen als “Revanche futsch!” [de wraak is verkeken]. Daarmee spot de prent met de Franse wens om Elzas-Lotharingen, dat sinds 1871 deel uitmaakte van het Duitse Rijk, terug te krijgen. De spreuk Liberté, Égalité, Fraternité wordt afgebroken tot “francs-tireurs”, dum-dumkogels, “twee grootmonden” en een gang naar het krijgsgevangenenkamp. De figuren verwijzen naar Duitse beschuldigingen van onregelmatige strijders en verboden munitie, maar ook naar Franse koloniale troepen.

Rusland
De Russische dubbelkoppige adelaar wordt gevuld met een karikatuur van tsaar Nicolaas II. Het schild op de borst draagt niet Sint-Joris, maar “Masurien”, met Hindenburg als overwinnaar. Rondom verschijnen kleine schilden met onder meer “Wutki” [een combinatie van “Wut”/woede en wodka], luizen, grafheuvels met daarbij “Freiheit”, roebels, zwepen en een geketende Russiche beer.

Engeland
Het wapen verbeeldt een kapitalistische, huichelachtige wereldmacht. De officiële spreuk Dieu et mon droit is vervangen door “Alles für den Geldsack” [alles voor de geldbuidel]. De kouseband rond het schild luidt: “Lass Andre immer siegen — Wir lügen!” [laat anderen altijd winnen, wij liegen.] De Engelse leeuw wordt door een slang met het opschrift “Indien” gewurgd, terwijl geldzakken, een ezel in plaats van de eenhoorn en een zeppelin met daarop “Made in Germany” het Britse rijk, zijn koloniale spanningen en zijn afhankelijkheid van handel bespotten.

Montenegro
Koning Nikola I is te zien omgeven te midden van grote hoeveelheden geld. De zakken met “1000 Rubel” en “10.000 Rubel” worden vastgehouden door tsaar Nikolaas en verwijzen naar de financiële afhankelijkheid van Rusland.

België
Het Belgische wapen is misschien de scherpste propagandistische verdraaiing. De Belgische leeuw is geketend met een soort muilkorf, steunt op een kruk en heeft een poot in het verband. De spreuk “L’Union fait la force” is veranderd in “42 cm Brummer fait la force”: niet de Belgische eenheid, maar de Duitse zware mortier zou België hebben overwonnen. De teksten “Schütz mich vor meinen Freunden” en “Englands Freundschaft war mein Fall!” leggen de schuld voor België’s lot bij Engeland. Dat is een propagandistische omkering van de werkelijkheid: België was neutraal en werd in augustus 1914 door Duitsland binnengevallen; juist die schending van de neutraliteit droeg bij aan de Britse oorlogsdeelname.

Servië
In het Servische wapen staat koning Peter I, met boven hem twee schedels onder de namen “Draga – Alexand[er]”. Zij verwijzen naar koning Alexander Obrenović en koningin Draga, die in 1903 bij een militaire staatsgreep werden vermoord. De tekst “Hilf Nicolaus, sonst ist es aus!” labelt Servië als volledig afhankelijk van tsaar Nicolaas II van Rusland. “Wär’ ich schon ‘raus” [was ik er maar al uit] legt koning Peter I een angstige, defaitistische uitspraak in de mond. Onder de in de kroon gekooide koning zien we de kist van kroonprins Franz Ferdinand van Oostenrijk, die in Serajevo werd vermoord, waarmee de Eerste Wereldoorlog begon.

Japan
Japan wordt voorgesteld door het keizerlijke chrysantenembleem, omringd door een kring van apen in uniforms, die elkaar bij de staart vasthouden. Het feit dat Japan wordt afgebeeld is omdat het tot de oorlog tegen Duitsland toetrad in augustus 1914 en de daaropvolgende strijd om de Duitse basis Tsingtao in China.

De uitgever presenteert het blad als een “Kriegsandenken und Kuriositäten-Sammler”, een souvenir voor verzamelaars van oorlogsmemorabilia en curiositeiten.

Prijs: Euro 575,-