Anatomie, spieren van de mens (plaat VI)- Jan Wandelaar naar Bernhard Siegfried Albinus, 1747

ANATOMIE ALS KUNST: DE SPIEREN VAN DE MENS VOLGENS ALBINUS

“Musculorum Tabula VI” Kopergravure gemaakt tussen 1739-1743 door Jan Wandelaar voor het beroemde werk “Tabulae Sceleti et Musculorum Corporis Humani” van Bernhard Siegfried Albinus, gepubliceerd in 1747 in Leiden door Johan en Herman Verbeek. Afmetingen: 62 x 47,5 cm.

We zien op deze plaat “de tweede laag van de spieren weergegeven, samen met enkele banden, ontblote delen van het skelet en een deel van het scrotum.”

“Tabulae Sceleti et Musculorum Corporis Humani” was waarschijnlijk het belangrijkste geïllustreerde anatomische werk van de achttiende eeuw. Anatoom Bernhard Siegfried Albinus (1697-1770), die professor was aan de Universiteit Leiden, en graveur Jan Wandelaar (1690–1759) werkten nauw samen om gravures te creëren die zowel wetenschappelijk nauwkeurig als visueel uitzonderlijk fraai waren.

Om de wetenschappelijke nauwkeurigheid van anatomische illustraties te vergroten, ontwikkelden Albinus en Wandelaar een nieuwe techniek waarbij een soort raster geplaatst werd op een vaste afstand van het anatomische object, waardoorheen de tekenaar het object bestudeerde. Het raster vormde dan de leidraad voor de uiteindelijke tekening, die per vierkantje opgebouwd werd.

Albinus geloofde in het idee van de “homo perfectus”, een geïdealiseerd perfect menselijk model waarvan alle mensen afgeleiden waren als varianten. Om deze perfecte mens weer te geven, werden de illustraties gemaakt van meerdere menselijke modellen. Eerdere anatomische voorstellingen, zoals die in het werk van Andreas Vesalius, waren doorgaans gebaseerd op afzonderlijke lichamen; Albinus daarentegen streefde naar een samengesteld, geïdealiseerd menselijk model.

De anatomische figuren werden geplaatst in een weelderige Barokke setting, waarmee een ruimtelijk effect gecreëerd werd en de voorstelling bijzonder fraai en levendig werd.

Albinus geloofde zo sterk in zijn werk dat hij naar verluidt 24.000 florijnen – ongeveer €1,9 miljoen vandaag de dag – heeft uitgegeven om het te laten maken. Zijn investering leverde platen op die hun gelijke niet kennen en algemeen worden beschouwd als behorend tot de beste gravures ooit gemaakt.

Voordat Jan Wandelaar Bernhard Albinus ontmoette, was al een bekwaam kunstenaar op het gebied van de natuurlijke historie. Hij studeerde bij de Nederlandse prentkunstenaar Jacob Folkema, de Nederlandse graveur en kaartenmaker Willem van der Gouwen, kunstschilder Gerard de Lairesse, en botanicus en anatoom Frederik Ruysch. Van 1746 tot aan zijn dood woonde Wandelaar in het huis van Albinus.

Prijs: Euro 950,-