Atlas-titelblad – Gerard de Lairesse, 1688

ALLEGORISCH TITELBLAD DOOR GERARD DE LAIRESSE, 1668

“Kleine Atlas”, titelblad ontworpen en geëtst door Gerard de Lairesse in 1668. Afdruk van de eerste, nog onbetitelde staat van de plaat, later met de hand voorzien van een titel en het adres van kaartenverkoper en geograaf Christiaan Gebhard, ca. 1727–1735. In de tijd met de hand gekleurd. Afm. (blad) ca. 52,5 × 31,3 cm.

Centraal staat de mythologische Atlas, die met beide armen de wereldbol op zijn schouders draagt. Links van hem zweeft de gevleugelde godin Fama, die op haar bazuin blaast; rechts zit Neptunus op een tweede aardbol, met zijn drietand in de hand. De drie figuren verbinden de voorstelling met de wereld, de zeeën en de roem die geografische ontdekkingen en kennis konden brengen.

Op de voorgrond zit links Cybele, hier als personificatie van de aarde, herkenbaar aan haar kroon in de vorm van stadsmuren en torens en de sleutel in haar hand. Naast haar bevindt zich Geographia, de personificatie van de aardrijkskunde. Met pen en passer werkt zij aan een tekenbord, omringd door landmeetkundige en cartografische instrumenten. Aan haar voeten rust een leeuw. De Lairesse bracht zo aarde, zeevaart, landmeting en cartografie samen in één monumentale allegorie op de kennis en beschrijving van de wereld.

Gerard de Lairesse (1641–1711), een van de belangrijkste classicistische kunstenaars van het laat-zeventiende-eeuwse Amsterdam, vervaardigde de ets. De eerste staat had nog geen gedrukte titel in het rechthoekige vlak op de sokkel. In de tweede staat werd hier de titel aangebracht, samen met het adres van Nicolaes Visscher II, die de prent voor zijn Atlas Minor gebruikte.

Bij dit exemplaar bleef het oorspronkelijke titelveld daarentegen onbedrukt en werd het later met bruine inkt ingevuld: “Kleine Atlas tot Amsterdam by C. Gebhard Geograph”. Verwijzend naar Christiaan Gebhard, die in 1727 in Amsterdam als boek- en zeekaartverkoper gevestigd was aan de Texelse Kade, “in de Lootsman”. Hij verkocht er onder meer globes, sferen en mathematische boeken en bood tevens aan geografische en geometrische tekeningen te vervaardigen.

Prijs: Euro 475,-