Patriottentijd, burgerbewapening – Abraham Jacobsz. Hulk naar P. Coijon, 1785

ALLEGORIE OP DE BURGERBEWAPENING

“Het nut der burgerwapening.” Gravure vervaardigd in 1785 door Abraham Jacobsz. Hulk naar een tekening van P. Coijon. Later met de hand gekleurd. Afm. 37,6 x 36 cm.

In de tweede helft van de achttiende eeuw veranderde in Nederland het politieke landschap. Het twee eeuwen oude politieke systeem van de Republiek, met zijn specifieke rollen voor de Staten-Generaal, de Raadspensionaris en de Stadhouder, begon barsten te vertonen.

Er ontstond een beweging die een eind wilde maken aan de macht van Stadhouder en regenten. De vertegenwoordigers van de burgerij moesten voortaan de bepalende politieke machtsfactor gaan vormen. De aanhangers van deze beweging noemden zich Patriotten.

De Patriotse beweging beschikte niet over een helder en duidelijk politiek programma dat door alle patriotten kon worden gedeeld. Dat bracht met zich mee dat overal in het land groepjes hervormingsgezinde Patriotten bijeen kwamen met het doel, ieder op geheel eigen wijze, de bestaande politiek verhoudingen te wijzigen.

De Patriotten waren voorstander van een militie, op deze prent zien we dat verbeeld: burgerwapening wordt voorgesteld als de kracht die de vrijheid in Nederland herstelt en beschermt. In het midden van de voorstelling marcheert een burgerkorps ordelijk en eensgezind voorbij een gedenkzuil waarop de wapens van de zeven provincies zijn aangebracht. De zuil staat voor de Nederlandse Republiek zelf en benadrukt dat het hier gaat om een gezamenlijke, landsbrede zaak. Naast het korps verschijnt de Nederlandse Leeuw als symbool van het vaderland en van rechtmatige kracht.

Rechts op de prent worden de bedreigingen van die vrijheid letterlijk verdreven. In menselijke gedaante zien we figuren die staan voor eigenbelang, machtszucht, politieke intriges en huichelarij. Zij worden uit de voorstelling verdreven en verdwijnen richting duistere wolken, die verwijzen naar onderdrukking, corruptie en moreel verval.

Links voltrekt zich het tegenbeeld. Soldaten richten een standbeeld van de Vrijheid op, hoog verheven en zichtbaar voor iedereen. Boven dit tafereel breken krachtige zonnestralen door de wolken heen. Het licht verdrijft de duisternis en maakt duidelijk dat de vrijheid terugkeert, niet als een geschenk van bovenaf, maar als het resultaat van vastberaden handelen door burgers zelf.

De hele voorstelling laat zien hoe orde, eensgezindheid en waakzaamheid de plaats innemen van misbruik en machtswellust. De burgerwapening wordt hier niet afgebeeld als een bedreiging van de rust, maar juist als een middel om die te herstellen. De boodschap voor de toeschouwer is helder: alleen een actieve en betrokken burgerij kan de vrijheid veiligstellen en voorkomen dat zij opnieuw verloren gaat.

De prent is opgedragen aan de alle “vrijheid en vaderlandslievende genootschappen van wapenhandel in de Verenigde Nederlanden”.

Prijs: Euro 375,-