Gehoorzaal in Felix Meritis – Reinier Vinkeles, 1794

“Gehoor Zaal in het Gebouw der Maatschappyë Felix Meritis binnen Amsterdam”, ets met gravure vervaardigd door Reinier Vinkeles en Noach van der Meer jr. naar een tekening van Pieter Barbiers en Jacques Kuyper en uitgegeven in 1794 door Cornelis Sebille Roos. Afm. (plaatrand) 44,5 x 55 cm.

Het genootschap Felix Meritis (‘Gelukkig door verdiensten’) werd in 1777 opgericht door de gegoede burgerij van Amsterdam. Uit de oprichtingsacte: “Het hoofddoel der Mij is, om, bij wijze van nuttige uitspanning, door het beoefenen van kunsten en wetenschappen verstand en deugd aan te kweeken, en het gezellig verkeer onder de Leden te bevorderen. Bij alle werkzaamheden zal men vermijden al wat verschillende godsdiensten, zedelijke of staatkundige gevoelens zouden kunnen kwetsen, en zijn de bestuurders verpligt daartegen zorgvuldig te waken.”

Felix Meritis wilde dus de kunsten en de wetenschappen bevorderen, een populaire activiteit in het tijdperk van de Verlichting. De stad kende vele kleine en grote, zowel zeer chique als laagdrempelige genootschappen waar gelijkgestemde zielen elkaar konden treffen.

Het genootschap was in vijf afdelingen verdeeld: muziek, natuurkunde, koophandel, letterkunde en tekenkunde. De symbolen daarvan stonden afgebeeld op de gevel van het grote pand dat het genootschap elf jaar later opende aan de Keizersgracht. Elke afdeling had haar eigen ruimte. Er waren een gehoorzaal, een chemisch laboratorium, een tekenzaal en een observatorium in de koepel op het dak.

Deze prent toont de Gehoorzaal, gebouwd in neoclassicistische stijl en diende als plek voor lezingen, voordrachten en bijeenkomsten van het gezelschap. Het interieur is rijk uitgevoerd, met hoge ramen die het daglicht binnenlaten, marmeren zuilen, sierlijke wanddecoraties en een beeld van de Romeinse godin Minerva – symbool van wijsheid en kennis – boven de deur.

Op de voorgrond zien we elegant geklede dames en heren in gesprek en de zaal aanschouwen. Hun aanwezigheid onderstreept de maatschappelijke en culturele rol van Felix Meritis in de late achttiende eeuw: het was niet slechts een studie- en genootschapsruimte, maar ook een ontmoetingsplaats voor de gegoede burgerij.

De Gehoorzaal paste in de idealen van de Verlichting: men kwam hier samen om kennis uit te wisselen, nieuwe ideeën te bespreken en zich te laten inspireren door voordrachten van geleerden, dichters en filosofen.

Prijs: Euro 575,-