Atlas-titelblad – Justus Dankcerts, ca. 1688-1690

ATLAS DRAAGT HET HEMELGEWELF – TITELBLAD VAN DE DANCKERTS-ATLAS, CA. 1688–1690

“Atlas”, titelblad voor de wereldatlas van Justus Danckerts, uitgegeven te Amsterdam, ca. 1688–1690. Kopergravure, in de tijd met de hand gekleurd. Afm. (blad) ca. 52 × 32 cm.

De mythologische Atlas staat op een rots boven op de aardbol en torst met beide armen het sterrengewelf. Links breekt de zon met een waaier van stralen door, rechts staat de maan tegen een diepblauwe sterrenhemel. Zo verenigt het titelblad aarde en hemel, dag en nacht in één monumentale voorstelling.

Op de globe onder Atlas ligt de Oude Wereld centraal. Europa, Afrika en Azië zijn in verschillende kleuren aangegeven, met de Middellandse Zee, de Atlantische Oceaan en de Indische Oceaan ertussen. De combinatie van aardbol en hemelgewelf is meer dan alleen versiering: Atlas personifieert hier de geografische kennis die in het boek wordt samengebracht. De naam van de mythologische hemeldrager was sinds Gerard Mercator in de zestiende eeuw bovendien onlosmakelijk verbonden geraakt met het begrip ‘atlas’ voor een verzameling kaarten.

Justus Danckerts (1635–1701) behoorde tot een Amsterdamse familie van graveurs, kaartenmakers en uitgevers. In de jaren 1680 begon hij, samen met zijn zonen, systematisch kaarten voor een eigen wereldatlas te vervaardigen. De onderneming was gevestigd in de Kalverstraat in het huis met het uithangbord “De Danckbaerheijt”. In tegenstelling tot de omvangrijke meerdelige atlassen van Blaeu en Janssonius waren de eerste Danckerts-atlassen betrekkelijk compact: een vroege uitgave bestond uit dit titelblad en slechts 25 kaarten.

Die kaarten boden niettemin een overzicht van vrijwel de gehele toen bekende wereld: na een wereldkaart volgden de vier continenten en kaarten van onder meer Frankrijk, Spanje, Italië, Duitsland, de Nederlanden, Scandinavië, Polen, Hongarije, Rusland en het Ottomaanse Rijk. De reeks werd afgesloten met een kaart van Nieuw-Nederland, New England en Pennsylvania, waarop ook het inmiddels Engelse New York was weergegeven. Daarmee vormt dit rijk gekleurde titelblad de toegang tot een van de vroege wereldatlassen van de Amsterdamse kaartenmakersfamilie Danckerts.

Prijs: Euro 650,-