Riviergezicht – Ploos van Amstel naar Jacob Esselens, 1771

RIVIERGEZICHT MET MARKTSCHUITEN NAAR JACOB ESSELENS, 1771

“Riviergezicht”, prenttekening naar een tekening van Jacob Esselens, vervaardigd door Bernhard Schreuder onder leiding van Cornelis Ploos van Amstel in 1771 en uitgegeven in 1787. Doordruk en roulette, met penseel in grijs bijgewerkt. Op de achterzijde gewaarmerkt met het door Ploos van Amstel voor zijn prentuitgaven gebruikte vignet. Afm. 15,5 × 27 cm.

Op het rustige water liggen drie grote marktschuiten dicht naast elkaar afgemeerd. Hun hoge masten en deels nog niet gestreken zeilen vormen het middelpunt van de voorstelling. Op en rond de schepen zijn verschillende figuren bezig. Ze enkele van hen lijken goederen te verhandelen bij de aanlegplaats. Links zitten twee vissers in een kleine schuit bij het riet. Aan de overzijde sluiten bomen en lage bebouwing het landschap af, terwijl in de verte een kerktoren, stadspoort en brug zichtbaar zijn. De weerspiegelingen van de schepen in het water, de lichte bewolking en de enkele vogels in de lucht geven het geheel de sfeer van een kalme zomerdag.

Het voorbeeld van deze prent was een tekening van de Amsterdamse schilder en tekenaar Jacob Esselens (1626–1687), die vooral bekend is om zijn landschappen en rivier- en kustgezichten. Esselens’ vermogen wordt geroemd om met weinig, losse maar trefzekere lijnen de natuur overtuigend weer te geven. Het blad gold destijds als een van zijn fraaiste tekeningen en had vóór Ploos van Amstel deel uitgemaakt van de vermaarde verzameling van Jeronimus Tonneman.

Cornelis Ploos van Amstel (1726–1798) was een welgesteld houtmakelaar, maar verwierf vooral faam als tekeningenverzamelaar en experimenterend prentuitgever. Hij ontwikkelde verfijnde procédés waarmee tekeningen zo natuurgetrouw mogelijk konden worden gereproduceerd. Deze reproducties noemde hij zelf ‘prenttekeningen’. Door middel van doordruk, roulette en waar nodig bewerking met penseel kon hij de korrel van zwart krijt, zachte wassingen en zelfs de spontane toets van een oorspronkelijke tekening nabootsen. Het resultaat moest nauwelijks als drukwerk herkenbaar zijn, maar de indruk wekken van een originele tekening.

Dit Riviergezicht is daarvan een bijzonder geslaagd voorbeeld: de afwisseling tussen fijne krijtachtige lijnen, brede grijze partijen en vrijwel onbewerkte stukken papier behoudt veel van het losse en onmiddellijke karakter van Jacob Esselens’ oorspronkelijke tekening.

Literatuur:

• Laurentius e.a., Cornelis Ploos van Amstel 1726–1798. Kunstverzamelaar en prentuitgever, Assen 1980, nr. 46, pp. 275–276.

Prijs: Euro 650,- (incl. lijst)