Zeeslag bij Gibraltar – Claes Jansz. Visscher naar David Vinckboons, 1607

GROOT FORMAAT NIEUWSPRENT VAN DE ZEESLAG BIJ GIBRALTAR (1607)

“Vera vehementis pugnae navalis effigies, quae a classe armata Regis Hispaniae atque illustris Dominorum Ordinum Provinciarum Confoederatarum navibus praesidiariis, sub auspicio nobilis magnanimi archithalassi Iacobi Heemskerckii Amstelodamensis, peracta est sub propugnaculis civitatis Gibraltar, die XXV Aprilis anno MDCVII.” [Ware afbeelding van de hevige zeeslag, die door de gewapende vloot van de koning van Spanje en door de schepen van de Illustere Heren der Verenigde Provinciën, onder het bevel en leiderschap van de edelmoedige en grootmoedige Jacob Heemskerck, Amsterdams admiraal, werd uitgevochten voor de verdedigingswerken van de stad Gibraltar, op 25 april van het jaar 1607.] Ets met gravure gedrukt van drie koperplaten vervaardigd door Claes Jansz. Visscher in 1607 naar een tekening van David Vinckboons. Eerste staat (van 2). Afm. 43,2 x 84,7 cm.

Gedurende de Tachtigjarige Oorlog verraste een Nederlandse vloot een Spaanse vloot voor anker in de Baai van Gibraltar. Gedurende de vier uur durende actie werd de gehele Spaanse vloot vernietigd. De Nederlandse vloot, bestaande uit 26 kleinere oorlogsschepen en vier vrachtvaarders werd geleid door Jacob van Heemskerck.

Het Nederlandse vlaggenschip centraal op de voorstelling heette Aeolus, met als Van Heemskercks vlagkapitein Pieter Willemsz. Verhoeff. Andere Nederlandse schepen waren De Roode Leeuw met viceadmiraal Laurens Jacobsz. Alteras (links onderaan de voorstelling), De Tijger met schout-bij-nacht Lambert Hendricksz, De Zeehond, De Griffioen, De Gouden Leeuw, De Zwarte Beer, De Witte Beer, De Friesche Pinas, De Morgenster en De Olifantstromp van kapitein Harpert Maertenz Tromp en zijn negenjarige zoon, de latere beroemde admiraal Maarten Harpertszoon Tromp.

De Spaanse vloot van 21 schepen, waaronder 10 van de grootste galjoenen, werd geleid door Don Juan d’Alvares d’Ávila. Het Spaanse vlaggenschip San Augustín werd gecommandeerd door Don Juans zoon. Andere schepen waren Nuestra Señora de la Vega en Madre de Dios.

De Nederlandse vloot vertrok op 25 maart 1607 onder leiding van admiraal Jacob van Heemskerck. Het doel was het vernietigen van de Spaanse vloot, zodat vredesonderhandelingen makkelijker zouden worden. Bij het Iberisch Schiereiland gekomen, vernam hij dat een belangrijke Spaanse vloot zich in de Golf van Cádiz bevond.

Bij het verschijnen van de Nederlandse vloot waren de Spanjaarden verrast. Zij konden hun schepen niet meer buitengaats brengen, maar bemanden de vloot nog wel met 4000 soldaten. Ook trokken zij hun schepen zo diep mogelijk in de baai terug. Hier werden ze in een keurige linie opgesteld. Don Juan Alvares zag de kleine Nederlandse schepen en vergeleek deze met zijn eigen zeekastelen, waarop hij aan een krijgsgevangen zeekapitein uit Rotterdam vroeg of de Nederlanders wel een aanval zouden wagen. De Rotterdamse kapitein antwoordde dat hij daar niet aan twijfelde.

Van Heemskerck liet enkele van zijn schepen in de ingang van de baai achter om de vijandelijke schepen ontsnapping te beletten. De aanvallende schepen kregen bevel zich op het Spaanse vlaggenschip te concentreren. De Nederlandse vloot voer de baai binnen, de kustbatterijen negerend.

Van Heemskerck werd bij de eerste benadering van het Spaanse vlaggenschip gedood doordat een kanonskogel zijn been afschoot. Ter wille van het moreel van de manschappen werd dit geheimgehouden tot na de slag.

Enkele galjoenen vatten vlam en een van de Spaanse schepen explodeerde door een schot in het kruitmagazijn. De Nederlanders veroverden het Spaanse vlaggenschip, ze namen het niet mee als buit maar lieten het in de baai stranden.

Bij de vernietiging van de Spaanse schepen zetten de Nederlanders roeiboten uit en doodden honderden Spaanse soldaten en matrozen die probeerden het strand te bereiken.

De Nederlanders verloren 100 man onder wie admiraal Van Heemskerck, 60 Nederlanders raakten gewond. De Spanjaarden verloren hun gehele vloot van 21 schepen en 4000 man waaronder admiraal Alvares.

Mede als gevolg van de vernietiging van deze Spaanse vloot gingen in 1608 vredebesprekingen van start die in 1609 resulteerden in het Twaalfjarig Bestand.

Bovenaan vijf kleine voorstellingen met de schepen in de baai, een “Waarheidsgetrouwe afbeelding van de uitmuntende opperbevelhebber ter zee Jacob van Heemskerck uit Amsterdam”, de begrafenisstoet en zijn graf in de Oude Kerk te Amsterdam. Linksonder een inzet met een kaartje van de Straat van Gibraltar.

Literatuur:

• Frederik Muller – “De Nederlandsche geschiedenis in platen : beredeneerde beschrijving van Nederlandsche historieplaten, zinneprenten en historische kaarten” (1863-1882), nr. 1241.
• Hollstein’s Dutch & Flemish Etchings, Engravings and Woodcuts ca. 1450 – 1700, nr. 19-1(2)

Prijs: Euro 6.500,-