Amsterdam, uitbreidingsplan haven – naar Adriaan Huet, ca. 1874

AMSTERDAM: EEN NOOIT UITGEVOERD PLAN VOOR EEN NIEUWE HAVEN, CA. 1874

“Ontwerp tot uitbreiding van Amsterdam langs het Noordzee-Kanaal. Gezigt van uit Schellingwoude op de brug over het nieuwe Y-dok“, lithografie naar een tekening van H. van Bruggen, gedrukt te Amsterdam door V. Harms & Co., naar het uitbreidingsplan van ingenieur Adriaan Huet, ca. 1874. Later met de hand gekleurd. Afm. 14,7 × 55,5 cm.

In de negentiende eeuw dreigde Amsterdam zijn positie als internationale handels- en havenstad te verliezen. De traditionele toegangsroute vanaf de Noordzee, via de Zuiderzee en het IJ, werd door verzanding steeds moeilijker bevaarbaar voor grote zeeschepen. Om de bereikbaarheid te verbeteren, werd tussen 1819 en 1824 het Noordhollandsch Kanaal aangelegd, dat Amsterdam via Alkmaar met Den Helder verbond. Door zijn vele bochten, bruggen en sluizen bleek deze omweg echter al snel ontoereikend voor de steeds groter wordende zeeschepen.

De oplossing moest een rechtstreekse verbinding met de Noordzee worden, dwars door de duinen bij Velsen, waar Holland op zijn smalst was. In 1865 begon de aanleg van het Noordzeekanaal, dat op 1 november 1876 door koning Willem III officieel werd geopend.

De aanleg van het kanaal bood tegelijkertijd de mogelijkheid om de Amsterdamse haven ingrijpend te moderniseren. Ingenieur Adriaan Huet (1836–1899) ontwierp een ambitieus uitbreidingsplan waarbij een groot gedeelte van het IJ zou worden aangeplempt. De nieuwe bebouwing en haveninstallaties zouden zich langs een brede, nieuwe waterweg uitstrekken. In 1874 publiceerde Huet een uitgebreide toelichting op zijn ontwerp.

Deze prent toont hoe Huet zich het toekomstige Amsterdamse havenfront voorstelde. We kijken vanaf de noordelijke oever bij Schellingwoude in de richting van de stad. Over vrijwel de gehele breedte ontvouwt zich het silhouet van Amsterdam, met zijn kerktorens, koepels en ontelbare rode pannendaken. Daarvóór ligt de nieuwe haven, met uitgestrekte kaden, aanlegplaatsen, havenbekkens en een lange brug over het ontworpen IJ-dok. Links op de voorgrond verrijst een monumentaal nieuw stationsgebouw met langgerekte overkapping. Het station ligt direct aan het nieuwe havengebied en vormt een belangrijk onderdeel van Huets ambitieuze plan om de scheepvaart en het spoorwegverkeer beter met elkaar te verbinden.

Volgens het ontwerp zou een aanzienlijk deel van het bestaande IJ verdwijnen onder nieuwe haventerreinen. Een lange, aangeplempte strook met een nieuwe dijk moest de toekomstige zuidoever van het Noordzeekanaal vormen. Tussen deze nieuwe oever en de bestaande stad zou een omvangrijk, beschut havenbekken ontstaan: het nieuwe IJ-dok.

Het ontwerp voorzag daarnaast in een extra sluizencomplex in de Amstel, ter hoogte van de Berebijt, en een nieuwe spoorverbinding tussen Sloterdijk en de Amstel. De dijk tussen de Stadsrietlanden en Schellingwoude, met daarin de Oranjesluizen, maakte eveneens deel uit van de omvangrijke herinrichting van het IJ die met de aanleg van het Noordzeekanaal gepaard ging.

Huets uitbreidingsplan werd niet in deze vorm uitgevoerd. De ontwikkeling van de Amsterdamse haven volgde uiteindelijk een andere koers, met onder meer de aanleg van de Oostelijke Handelskade en de bouw van het Centraal Station op kunstmatige eilanden in het IJ. Het station werd in 1889 voltooid en veranderde het historische havenfront voorgoed.

Prijs: Euro 575,-