Amsterdam, Nieuwezijds Voorburgwal – Jan de Beijer, ca. 1759

DE NIEUWEZIJDS VOORBURGWAL MET DE BLOEMENMARKT EN HET STADHUIS, AMSTERDAM, CA. 1759

Gezicht op de Nieuwezijds Voorburgwal te Amsterdam. Tekening met pen en inkt, aquarel en gouache, vervaardigd door Jan de Beijer, ca. 1759. Afm. ca. 25,5 × 37,7 cm.

De Beijer kijkt vanaf het zuidelijke gedeelte van de Nieuwezijds Voorburgwal in noordelijke richting naar de Dam. De gracht, die tegenwoordig is gedempt, vormt de centrale as van de voorstelling. Links wordt onder de bomen de bloemenmarkt gehouden. Een verkoper heeft zijn planten in potten langs de kade uitgestald. Klanten bekijken de uitgestalde waar. Bloemen, planten en bomen werden veelal per schuit naar de markt gebracht en direct langs de kade verkocht.

Aan de overzijde, rechts, lagen de Pijpenmarkt en de aanlegplaats van het Goudse Veer. Een langs de wal liggend beurtschip wordt gelost, op de kade staat een paard klaar voor het verdere vervoer. Het Goudse Veer onderhield volgens vaste dienstregelingen de verbinding tussen Amsterdam en Gouda en maakte deel uit van het uitgebreide netwerk van beurtveren dat Amsterdam met steden elders in de Republiek verbond.

Midden in de voorstelling overspant een stenen boogbrug de gracht. Over de brug bewegen zich voetgangers en een door een paard getrokken rijtuig. De brug verbond de Stilsteeg links met de Gasthuisstraat rechts. De twee smalle straten werden in 1875 verbreed en samengevoegd tot de huidige Paleisstraat.

Achter de brug verheft zich de monumentale achtergevel van het stadhuis op de Dam, ontworpen door Jacob van Campen en voltooid in de zeventiende eeuw. Hoog boven de gevel torst Atlas de wereldbol, terwijl daarachter de koepel oprijst, bekroond door de windwijzer in de vorm van een koggeschip, het oude symbool van Amsterdam. Verderop is ook de onvoltooide torenpartij van de Nieuwe Kerk zichtbaar. Pas sinds 1808 doet het voormalige stadhuis dienst als Koninklijk Paleis.

De voorstelling is meer dan een gedetailleerd stadsgezicht. De Beijer combineert de architectuur van het centrum van Amsterdam met het dagelijkse leven langs de gracht. Wandelaars, marktkooplieden, schippers en andere figuren bevolken de kades en de brug, terwijl vaten, handelswaar en aangemeerde vaartuigen verwijzen naar de economische bedrijvigheid die zich hier afspeelde. De hoge bomen geven het drukke stadsbeeld een opvallend groen en lommerrijk karakter.

Jan de Beijer (1703–1780) behoorde tot de belangrijkste topografische tekenaars van de achttiende-eeuwse Nederlanden. In zijn Amsterdamse stadsgezichten combineerde hij een grote nauwkeurigheid in de weergave van gebouwen en straten met een levendige, soms bijna schilderachtige stoffering. Juist daardoor zijn zijn tekeningen niet alleen belangrijke topografische documenten, maar ook uitzonderlijk aansprekende beelden van het stedelijke leven in de achttiende eeuw.

De omgeving veranderde in de negentiende eeuw ingrijpend. De Bloemenmarkt verhuisde in 1862 naar het Singel en in 1884 werd de Nieuwezijds Voorburgwal gedempt. De Beijers tekening bewaart daarmee een van de bekendste Amsterdamse stadsgezichten in een toestand die tegenwoordig verdwenen is.

Prijs: Euro 14.500,- (incl. lijst)