Nijenrode kasteel – Daniel Meisner + Paulus Fürst, 1638

KASTEEL NIJENRODE MET EEN LES IN FINANCIEEL BEHEER, 1638

“Nyenroy”, kopergravure uit de door Daniel Meisner “Thesaurus Philopoliticus”, later opnieuw uitgegeven als “Sciographia Cosmica”. Uitgegeven te Neurenberg door Paulus Fürst, 1638 Afm. (voorstelling) ca. 10 x 14,5 cm.

In het midden verheft zich kasteel Nijenrode bij Breukelen, gezien vanuit het noordoosten. Het omgrachte kasteel bestaat uit een schilderachtige opeenvolging van muren, trapgevels, torens en poorten, deels verscholen achter hoge bomen. Rechts op de voorgrond ligt een omheinde formele tuin, waar enkele figuren aan het werk zijn. Links staat opvallend een spinrokken (waarop wol werd gestoken), het attribuut dat de voorstelling met de moraliserende betekenis van de prent verbindt.

De kasteelvoorstelling lijkt rechtstreeks te zijn ontleend aan een tien jaar eerder verschenen grotere ets van Hessel Gerritsz naar David Vinckboons, waarin Nijenrode eveneens vanuit het noordoosten wordt weergegeven, met vrijwel dezelfde gebouwen, bomen en tuin. De vroeg-zeventiende-eeuwse voorstelling toont het kasteel nog vóór de ingrijpende modernisering die na 1632 plaatsvond. (In 1673 werd Nijenrode vervolgens door Franse troepen grotendeels verwoest en daarna weer opgebouwd.)

De voorstelling is echter meer dan een topografisch gezicht. Boven het kasteel staat het Latijnse motto:

“Ut accepta sic expensa” [Zoals de inkomsten, zo de uitgaven.] Daaronder wordt de gedachte uitgewerkt: “Duco coli et fusi inopem paupercula vitam, exigui reditus, expensa minuta requirunt.” Vrij vertaald: Arm als ik ben, leid ik met spinrokken en spindel een karig bestaan; geringe inkomsten vereisen geringe uitgaven.

De spinrokken in de voorstelling is dus geen toevallig genre-element, maar roept op tot matigheid en zuinigheid: men moet de tering naar de nering zetten.

Daniel Meisners “Thesaurus Philopoliticus – Das ist Politisches Schatzkästlein guter Herren und bestendiger Freund”, een boekje met levenswijsheid en gedragsregels voor het maatschappelijke leven, begon in Frankfurt in 1623 en groeide uit tot een verzameling van honderden voorstellingen van steden, kastelen en vestingen. Kenmerkend is dat de topografische gezichten werden gecombineerd met een motto en moraliserende verzen.

Hoe ironisch is het dat een algemene zeventiende-eeuwse les in zuinigheid en financieel beheer gecombineerd werd met het topografische decor van een kasteel dat eeuwen later de Nyenrode Business Universiteit zou huisvesten…

Prijs: Euro 295,- (incl. lijst)