Nijmegen – Friedrich Bernhard Werner + Johann Friederich Probst, 1760

NIJMEGEN AAN DE WAAL, CA. 1760

“NIMMEGEN”, grote kopergravure naar een ontwerp van Friedrich Bernhard Werner, uitgegeven te Augsburg door Johann Friedrich Probst rond 1760. Later met de hand gekleurd. Afm (prent) 38,5 x 111 cm.

Vanaf de overzijde van de Waal zien we Nijmegen als een langgerekt stadsprofiel, hoog oprijzend boven de rivier. Op de voorgrond ligt de Waal met enkele vrachtschepen en kleinere vaartuigen; daarachter verheffen zich de wallen, poorten en torens van de ommuurde stad. Links op de heuvel ligt de Valkhofburcht, terwijl in het midden de grote kerk van de stad, de Sint-Stevenskerk, het silhouet domineert. Boven de stad hangt een breed lint met de naam Nimmegen, rechts vergezeld van een wapen.

De nummers in de voorstelling verwijzen naar achttien gebouwen, poorten en locaties in de legenda onder de prent. Daaronder bevinden zich onder meer de Hunnerpoort, de Burchtpoort, het stadhuis, de Broederkerk, de SInt-Stevenskerk, de Windmolenpoort, de Hezelpoort en de rivier de Waal zelf. Daarmee presenteert de prent Nijmegen niet alleen als een oude en aanzienlijke stad, maar nadrukkelijk ook als een versterkte rivierstad van strategisch belang.

Het panorama behoort tot de grote reeks Europese stadsgezichten waarvoor de Silezische tekenaar Friedrich Bernhard Werner (1690–1776) de ontwerpen leverde. Werner leidde voordat hij zich op het tekenen van steden toelegde een opmerkelijk avontuurlijk bestaan, zo was hij ondermeer soldaat, ‘Wunderdoktor’, vertaler van opera’s en landmeter. Vanaf 1729 vervaardigde hij voor de Augsburgse uitgevers rond de erven Jeremias Wolff bijna honderd grote stadsgezichten. Zijn ontwerpen werden vervolgens door verschillende graveurs in koper overgebracht.

De onderneming was voortgekomen uit de beroemde prentenuitgeverij van Jeremias Wolff (1663–1724), een van de belangrijkste Augsburgse kunstuitgevers van zijn tijd. Na zijn dood werd de zaak voortgezet door zijn schoonzoon Johann Balthasar Probst en vervolgens door diens zoons. Johann Friedrich Probst (1721–1781), die een deel van het bedrijf in 1750 overnam, bleef de grote stadsgezichten naar Werner nog jarenlang uitgeven.

Augsburg was in de achttiende eeuw een belangrijk internationaal centrum voor de productie van prentkunst, wel aangeduid als “die Bilderfabrik Europas”. Voor een Europese markt werden stadsgezichten volgens een herkenbare Augsburgse beeldtaal vormgegeven. Dat is ook hier zichtbaar. Het panorama is gebaseerd op de topografie van Nijmegen, maar sommige gebouwen hebben een uitgesproken Zuid-Duits voorkomen gekregen; zo werden verschillende torens voorzien van de voor Augsburg vertrouwde uivormige bekroningen.

Prijs: Euro 2.850,-