Schenkenschans – Joan Blaeu, 1649

SCHENKENSCHANS: DE TOEGANGSPOORT TOT DE REPUBLIEK

“Schencken-Schans – Het Tolhuis – ’t Huis te Hal – Griethuisen – Christina oft Nieu Schenckschans“, kopergravure uitgegeven te Amsterdam door Joan Blaeu voor zijn stedenboek “Novum ac Magnum Theatrum Urbium Belgicae“, in 1649. In de tijd met de hand gekleurd. Afm. ca. 43 × 52 cm.

Deze fraaie zeventiende-eeuwse prent toont de vesting Schenkenschans en vier nabijgelegen plaatsen die een belangrijke rol speelden bij de verdediging van de oostgrens van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden.

Schenkenschans, tegenwoordig onderdeel van de Duitse gemeente Kleef (Kleve), werd in 1586 aangelegd door Maarten Schenk van Nydeggen. De vesting lag destijds op een strategisch bijzonder belangrijke plaats, bij de splitsing van de Rijn en de Waal. Van hieruit konden zowel de scheepvaart als de toegangswegen vanuit het oosten worden gecontroleerd. Schenkenschans gold dan ook als een van de belangrijkste verdedigingswerken van de Republiek.

In 1599 liet prins Maurits de vesting versterken, waarna zij vrijwel onmiddellijk werd belegerd door Spaanse troepen onder bevel van Francisco de Mendoza. Deze aanval werd afgeslagen. Tijdens de Tachtigjarige Oorlog bleek Schenkenschans echter niet onneembaar. In 1635 wisten Spaanse troepen de vesting bij een verrassingsaanval te veroveren. Stadhouder Frederik Hendrik zette vervolgens een groot leger in om haar te heroveren. Na een langdurig beleg capituleerde het Spaanse garnizoen op 29 april 1636, waarmee de Republiek de controle over deze strategische positie herwon.

De bovenste helft van de prent wordt ingenomen door een panoramisch gezicht op Schenkenschans vanaf de Rijn. De vier kleinere voorstellingen daaronder tonen het Tolhuis bij Lobith, het Huis te Hal, het nabijgelegen dorp Griethuisen (Griethausen) en de aan de Waal gelegen vesting Christina, ook wel Nieuw Schenkenschans genoemd.

Samen geven de vijf gezichten een beeld van het versterkte grensgebied waar tijdens de Tachtigjarige Oorlog herhaaldelijk om werd gestreden.