New York – Charles Burton + Sarony & Major, 1849

PRACHTIG PANORAMA VAN NEW YORK, 1849

“Jersey City. New York from Staten Island”, getinte lithografie, vervaardigd door Charles W. Burton en gedrukt te New York door Sarony & Major in 1849. In de tijd (?) met de hand gekleurd. Afm. (papier): 36,5 × 101,5 cm.

Dit monumentale panorama toont New York en Jersey City gezien vanaf Staten Island in 1849, op een moment dat New York zich in hoog tempo ontwikkelde tot de economische metropool van de Verenigde Staten. Bij de volkstelling van 1850 telde de stad 515.547 inwoners en was daarmee verreweg de grootste stad van het land.

De snelle groei werd sterk gevoed door immigratie uit Europa en door de ontwikkeling van haven, handel, scheepvaart en industrie. Langs de Hudson en East River lagen werven en pakhuizen, terwijl de haven een onafgebroken stroom van zeilschepen en stoomboten verwerkte. Tegelijkertijd groeide New York uit tot het belangrijkste financiële centrum van het land. De in 1817 opgerichte New York Stock & Exchange Board, voorloper van de huidige New York Stock Exchange, speelde daarin een steeds grotere rol.

De explosieve bevolkingsgroei stelde de stedelijke infrastructuur echter zwaar op de proef. Vooral in de dichtbevolkte arbeiders- en immigrantenwijken waren de woon- en sanitaire omstandigheden vaak slecht. Een belangrijke verbetering was de aanleg van het Croton Aqueduct, dat vanaf 1842 New York van schoon zoet water voorzag.

Toch bleef de stad kwetsbaar voor epidemieën. Juist in 1849 werd New York zwaar getroffen door cholera, toen ruim 5000 mensen aan de ziekte stierven. De epidemie maakte pijnlijk duidelijk dat schoon drinkwater alleen niet voldoende was en dat ook riolering, hygiëne en georganiseerde openbare gezondheidszorg dringend verbetering behoefden.

Tegen deze achtergrond vormt Burtons panorama een indrukwekkend document van een stad in volle expansie. De enorme breedte van de voorstelling en het lage vogelvluchtperspectief stelden de kunstenaar in staat een uitzonderlijke hoeveelheid topografische informatie samen te brengen. Op de voorgrond ligt Staten Island; daarachter strekt de brede haven zich uit, bevolkt door tientallen zeilschepen, stoomboten en andere vaartuigen. Aan de overzijde ontvouwen Jersey City en Manhattan zich als langgerekte stedelijke panorama’s.

Onder de voorstelling worden talrijke locaties en gebouwen bij naam aangeduid. Links zien we Hoboken en de Elysian Fields, die bekendstaan als de plaats waar in 1846 een van de vroegst gedocumenteerde honkbalwedstrijden werd gespeeld. Verder naar rechts liggen in de haven Ellis Island en Bedloe’s Island, het huidige Liberty Island. Op Manhattan zijn verschillende bekende gebouwen duidelijk herkenbaar, waaronder Castle Garden, Trinity Church, Grace Church en New York City Hall.

Burtons prent sluit aan bij de Amerikaanse traditie van 19e-eeuwse stadsgezichten, waarin technisch kunnen werd gecombineerd met een bijna documentaire belangstelling voor stedelijke, economische en commerciële ontwikkeling. Het uitzonderlijke niveau van detail, maakt het panorama niet alleen een fraai stadsgezicht, maar ook een waardevolle momentopname van New York vlak vóór de enorme stedelijke groei van de tweede helft van de 19e eeuw.

Literatuur: Isaac Newton Phelps Stokes: “The Iconography of Manhattan Island”, New York 1915-1928.

Prijs: Euro 3.500,-