Scheveningen – F.B. Lorieux naar Van de Velde, 1803

HET STRAND VAN SCHEVENINGEN

“La Plage de Schevelingen”, kopergravure vervaardigd in 1803 door F.B. Lorieux naar een tekening van Jacques François Swebach-Desfontaines, op zijn beurt naar het schilderij “Koets op het strand van Scheveningen” uit 1660 van Adriaen van de Velde (1636–1672). De prent verscheen in Parijs als onderdeel van het monumentale plaatwerk Le Musée français, uitgegeven door Robillard-Péronville en Pierre Laurent. Later met de hand gekleurd. Afm. (afbeelding) ca. 23,5 × 33 cm; (lijst) 47 × 53,5 cm.

Over het brede strand van Scheveningen trekt een indrukwekkende koets met zes witte paarden. Een ruiter op een van de voorste paarden leidt het span, terwijl de koetsier zijn zweep heft. Links rent een bediende achter twee honden aan die over het zand dartelen. De luxueuze equipage vormt een opvallend contrast met het dagelijkse leven van de vissers en dorpelingen rondom: mensen wandelen over het strand, kinderen spelen en op de voorgrond keert een garnalenvisser met zijn grote net terug van de vangst. Verderop liggen vissersschepen bij de kust. Rechts markeren het houten Kalhuis en de kerktoren van Scheveningen de overgang van strand naar dorp.

De koets wordt al sinds de achttiende eeuw in verband gebracht met de jonge prins Willem III van Oranje (1650–1702), die ten tijde van het schilderij tien jaar oud was en later stadhouder van de Republiek en koning van Engeland, Schotland en Ierland zou worden. Zeker is die identificatie echter niet. Het Louvre, waar het oorspronkelijke schilderij zich tegenwoordig bevindt, omschrijft het voorzichtig als een adellijke equipage, mogelijk die van de prins van Oranje. Dat een zesspan zo nadrukkelijk centraal is weergegeven, onderstreept in ieder geval de hoge status van de inzittenden.

Zoals in verschillende strandgezichten van Van de Velde ligt de horizon opvallend laag. Het grootste deel van de voorstelling wordt ingenomen door een lichte, bewogen wolkenlucht, terwijl het menselijke bedrijf zich in een smalle strook daaronder afspeelt. Het strand van Scheveningen was in de zeventiende eeuw niet alleen het werkterrein van vissers, maar ook een geliefde bestemming voor welgestelde bezoekers uit Den Haag. Van de Velde brengt beide werelden hier samen: visserij en dagelijks dorpsleven enerzijds, en het mondaine strandvermaak van de elite anderzijds.

Het oorspronkelijke schilderij heeft bovendien een mooie provenance. Het werd in 1784 op de veiling van de collectie van de graaf de Vaudreuil aangekocht voor koning Lodewijk XVI en behoorde daarmee al vóór de Franse Revolutie tot de Franse koninklijke collectie. Bij de opening van het Muséum in het Louvre in 1793 was het er reeds tentoongesteld, destijds zelfs onder een titel die de koets expliciet met de stadhouder in verband bracht. Toen Le Musée français vanaf 1803 de belangrijkste werken uit de nationale verzameling in prentvorm toegankelijk maakte, werd ook Van de Veldes Scheveningse strandtafereel opgenomen. Het schilderij bevindt zich nog altijd in het Louvre.

Prijs: Euro 450,- (incl. lijst)