Rotterdam, kermis op de Nieuwemarkt – Jan Anthonie Langendijk, 1804

DE ROTTERDAMSE KERMIS OP DE NIEUWEMARKT, 1804

“Kermis op de Nieuwemarkt te Rotterdam”, tekening vervaardigd door Jan Anthonie Langendijk in 1804. Linksonder gesigneerd en gedateerd. Pen in grijs en aquarel. Afm. ca. 30,4 × 43 cm.

Op de Nieuwemarkt is de Rotterdamse kermis in volle gang. De straat is gevuld met een bonte menigte mannen, vrouwen en kinderen die zich tussen de kramen en verschillende vermakelijkheden verdringen. Links trekt een verhoogd podium veel bekijks. Daar lijkt een kwakzalver bezig een kies te trekken, een ingreep die voor de verzamelde menigte bijna het karakter van een voorstelling krijgt. Op de voorgrond wordt ondertussen gelachen, gedronken en druk gepraat. Volgens het uithangbord aan de gevel links is er “bier en jan(ever) te koop”. Rechts staan langs de markt een rij vaste kramen met brede luifels. Kinderen en honden bewegen zich door de drukte en vanuit de huizen kijken bewoners neer op het spektakel. Bijna overal op de tekening gebeurt wel iets.

Midden op het plein heeft zich een kring van toeschouwers gevormd rond een doedelzakspeler. Naast hem loopt een gemuilkorfde beer, begeleid door een man met een stok om het dier in bedwang te houden. Het optreden trekt duidelijk de aandacht van de omstanders. Langendijk heeft het blad volgestopt met kleine gebeurtenissen; vrijwel overal valt iets te ontdekken.

De Rotterdamse kermis was veel meer dan alleen een verzameling vermakelijkheden. Zij was tegelijk jaarmarkt en volksfeest, waarbij kramers, artiesten en reizende gezelschappen zich door grote delen van de stad verspreidden. Wel vijfhonderd kramen met attracties, koopwaar en nieuwigheden waren als een lint door Rotterdam opgesteld.

Ook in 1804 was het aanbod kennelijk spectaculair. Een negentiende-eeuwse beschrijving van de Rotterdamse kermis noemt voor dat jaar onder meer een “grooten troup paardrijders en springers” en een “troup jonge draaddansers”, voorstellingen die eveneens door Jan Anthonie Langendijk werden getekend.

Jan Anthonie Langendijk (1780-1818) was de zoon en leerling van de Rotterdamse tekenaar Dirk Langendijk. Vader en zoon werkten zo sterk in dezelfde trant dat hun tekeningen soms alleen aan de hand van de signatuur van elkaar te onderscheiden zijn. Jan Anthonie maakte behalve militaire voorstellingen ook stadsgezichten, markten en andere scènes met grote aantallen figuren.

Hier lijkt een nauwkeurige weergave van de topografie ondergeschikt aan het verhaal: de Nieuwemarkt vormt vooral het toneel voor een levendig panorama van het Rotterdamse volksleven.

Prijs: Euro 7.500,- (incl. lijst)