IJmuiden – M.A. Jacobson + G. Eikelenboom, 1933

IJMUIDEN ALS MODERNE HAVENSTAD

“Plattegrond der Gemeente Velsen bevattende IJmuiden.” Kleurenlithografie vervaardigd door M.A. Jacobson te Haarlem en uitgegeven in 1933 door G. Eikelenboom in samenwerking met het gemeentebestuur van Velsen. Afm. 59,5 x 83 cm.

Deze gedetailleerde plattegrond concentreert zich op IJmuiden en het sluizen- en havencomplex aan de monding van het Noordzeekanaal. We zien het gebied vanaf de havens en sluizen bij de Noordzee tot de oostelijke wijken van IJmuiden, met aan de overzijde van het kanaal het Hoogovenbedrijf, de Hoogovenhaven, de Nieuwe Rijksbinnenhaven en de P.E.N.-centrale in Velsen-Noord.

Het waterstaatkundige hart van de plaats is uiterst precies weergegeven. De Noordersluis, Middensluis en oudere sluizen liggen tussen het buitenkanaal en het Noordzeekanaal, geflankeerd door de buiten- en binnentoeleidingskanalen. Aan de zuidzijde sluiten de Vissershaven en Haringhaven aan op de dichtbebouwde stad; aan de noordzijde liggen de havens, spoorlijnen en industrieterreinen van Hoogovens. De Noordersluis, in 1928 voltooid, was destijds een van de grootste schutsluizen ter wereld en maakte grotere zeeschepen toegang tot Amsterdam mogelijk.

IJmuiden zelf verschijnt als een compacte, planmatig gegroeide havenstad. Oranje geeft de bestaande bebouwing aan, terwijl lichtroze de gebieden van het uitbreidingsplan onderscheidt. De kaart maakt daardoor zichtbaar dat de gemeente niet alleen de reeds aangelegde stad in beeld bracht, maar ook rekende op verdere groei van woonwijken, verkeer en voorzieningen. Het raster met letters en cijfers was daarbij praktisch bedoeld voor gebruik met een stratenregister.

De kaart legt een bijzonder moment vast. Sinds de opening van de eerste hoogoven in 1924 had het Hoogovenbedrijf het landschap aan de noordzijde van het kanaal snel veranderd van duinterrein in een industriecomplex met eigen havens, spoorwegen en installaties. De komst van de hoogovens betekende voor Velsen een fundamentele omslag: naast visserij, scheepvaart en sluizen groeide zware industrie uit tot een bepalende economische factor.

Daartegenover toont de kaart nog het vooroorlogse IJmuiden in zijn oorspronkelijke ruimtelijke samenhang: de havenstad, de stationsomgeving, de sluizen en de havens vormen één dicht verweven geheel. Juist dit maakt het blad historisch belangrijk. Tijdens de Duitse bezetting verdween een groot deel van de vooroorlogse bebouwing van IJmuiden door afbraak ten behoeve van de Festung IJmuiden; na 1945 volgde een grotendeels nieuwe wederopbouw naar een stedenbouwkundig plan van Willem Marinus Dudok.

Prijs: Euro 175,-