Rotterdam – Voorn Boers & Co. naar Hendrick Haestens, (1599) 1832

ROTTERDAM OP EEN BESLISSEND GROEIMOMENT

“Grondkaart der stad Rotterdam, op het einde der XVI eeuw”. Lithografie vervaardigd in 1832 door Voorn Boers & Co., als uitslaande plaat bij Gijbert van Reyns “Geschiedkundige beschrijving der stad Rotterdam en beknopt overzigt van het Hoogheemraadschap van Schieland”, uitgegeven door Wed. Van der Meer en Verbruggen. Later met de hand gekleurd. Afm. 43 × 51 cm.

Deze lithografie reproduceert de in 1599 door Henrdrick Haestens uitgegeven kopergravure van Rotterdam. De kaart is ongebruikelijk georiënteerd: het zuidoosten ligt ongeveer bovenaan, zodat de Maas langs de bovenzijde van de voorstelling stroomt.

Linksonder verklaart een uitvoerige lijst van 48 nummers de voornaamste gebouwen, havens, poorten, bruggen en straten; in de cartouches verschijnen de wapens van Holland, prins Maurits, Rotterdam en de Admiraliteit van de Maeze.

De kaart geeft Rotterdam weer in een uitzonderlijke tussenfase van haar ontwikkeling. De middeleeuwse stad, gegroeid rond de dam in de Rotte en de Hoogstraat, was vanaf circa 1575 sterk in zuidelijke richting, naar de Maas, uitgebreid. Henrdrick Haestens toont voor het eerst duidelijk de vorm van de latere Stadsdriehoek. Het oostelijke deel van de nieuwe Waterstad, met de Nieuwehaven en het Haringvliet, is grotendeels voltooid; verder westelijk ligt nog veel open terrein, waar kort daarop de Wijnhaven, Scheepmakershaven en Leuvehaven zouden worden aangelegd. Omstreeks 1600 telde Rotterdam ongeveer 13.000 inwoners, terwijl de stad door handel, scheepvaart en immigratie uit de Zuidelijke Nederlanden snel aan betekenis won.

Haestens presenteert de stad niet uitsluitend zoals zij werkelijk bestond, maar ook zoals zij volgens recente plannen zou moeten worden. Langs de Maasoever zijn nieuwe vestingwerken ingetekend: de Coolvest loopt door naar een rechte muur met torens en een bastion, terwijl aan het einde van de Schiedamsedijk een nieuwe Schiedamsepoort verschijnt. Deze Maasverdediging kwam echter nooit in deze vorm tot stand. De kaart is daardoor tegelijk een nauwkeurig stadsbeeld en een ambitieus prospectus van een koopstad die zich zichtbaar op verdere groei voorbereidde.

Ook de Leuvehaven ontbreekt nog, hoewel de werkzaamheden aan de oude kreek De Leuve in 1598 waren begonnen. De haven werd in de jaren daarna verdiept, van kaden voorzien en omstreeks 1608–1609 voltooid. Aan de rivierzijde ontwikkelde zich vervolgens de kade die vanaf 1615, toen er een dubbele rij lindebomen werd geplant, de naam Boompjes kreeg: tegelijk wandelplaats, representatieve stadsrand en werkplek voor de scheepvaart.

De lithografie van 1832 legde juist dit verdwenen moment opnieuw vast: Rotterdam nog omgeven door wallen, poorten en open erven, maar al herkenbaar als de handelsstad waarvan de havens, kaden en verbinding met de Maas de verdere geschiedenis zouden bepalen.

Prijs: Euro 575,-