Rotterdam – Leonardus Temminck, 1839

ROTTERDAM IN 1839 – GROTE KADASTRALE STADSPLATTEGROND

“Platte grond der stad Rotterdam, vervaardigd volgens de kadastrale plans, opgedragen aan Edel Achtbare Heeren Burgemeester en Wethouders dezer stad”, kopergravure vervaardigd en uitgegeven door Leonardus F. Temminck in 1839, gegraveerd door D. Veelwaard en Zonen en gedrukt door Wed. Koning & Brugman. Gedrukt op vier samengevoegde bladen, deels in de tijd en deels later met de hand gekleurd. Afm. (prent): 75 × 123 cm.

Deze monumentale stadsplattegrond behoort tot de belangrijkste cartografische documenten van Rotterdam uit de eerste helft van de negentiende eeuw. Het is de eerste plattegrond van de stad die werd vervaardigd op basis van kadastrale opmetingen, waardoor de ligging van straten, gebouwen en afzonderlijke percelen met een voor die tijd uitzonderlijke nauwkeurigheid kon worden vastgelegd.

De kaart toont Rotterdam in 1839, toen de stad nog grotendeels haar historische karakter had behouden. De dichtbebouwde binnenstad, met haar wirwar van straten en stegen, wordt doorsneden door de vele grachten en havens die eeuwenlang het economische hart van Rotterdam vormden. Langs de Maas liggen de havenbekkens, kaden, pakhuizen en andere gebouwen die getuigen van de betekenis van de stad als handelscentrum.

Buiten de singels verandert het stadsbeeld aanzienlijk. Hier zien we een veel opener landschap met tuinen, boomgaarden, buitenplaatsen en uitgestrekte weilanden. Vooral de zorgvuldig weergegeven tuinaanleg, met slingerende paden, vijvers en geometrische patronen, geeft de kaart een bijzonder decoratief karakter.

Sinds de verschijning van de vorige grote stadsplattegrond, vervaardigd door Andries Munro in 1800, was het grondgebied van Rotterdam aanzienlijk uitgebreid. De voormalige gemeente Cool was inmiddels bij Rotterdam gevoegd en ook West- en Oost-Blommersdijk en Rubroek worden uitvoerig in beeld gebracht. Om de noordelijke uitlopers van de stad langs de Rotterdamse Schie te kunnen weergeven zonder de kaart nog groter te maken, heeft Temminck links op het blad een afzonderlijk kaartgedeelte opgenomen.

De behoefte aan een dergelijke nauwkeurige stadsplattegrond bestond al geruime tijd. In 1827 drongen de Rotterdamse fabrieksmeesters, verantwoordelijk voor de Fabricage (de technische dienst van de stad), bij Burgemeester en Wethouders aan op de vervaardiging van een betrouwbare kaart waarop ook de afzonderlijke percelen zouden worden aangegeven. Pas twaalf jaar later werd deze wens vervuld door Leonardus Temminck, controleur bij het kadaster. Aan het stadsbestuur leverde hij vijf gekleurde en vijf ongekleurde exemplaren.

In de dichtbebouwde binnenstad zijn vooral de kadastrale perceelgrenzen weergegeven, zonder dat overal onderscheid is gemaakt tussen bebouwde en onbebouwde gedeelten. Buiten de singels is het grondgebruik veel uitvoeriger in beeld gebracht. Een uitgebreid register onderaan de kaart maakt het mogelijk talrijke straten, stegen, bruggen, openbare gebouwen en andere belangrijke locaties terug te vinden.

Met haar uitzonderlijke detaillering en grote formaat is deze kaart niet alleen een indrukwekkend staaltje negentiende-eeuwse cartografie, maar ook een waardevolle historische bron. Zij toont Rotterdam vóór de grote stads- en havenuitbreidingen van de negentiende eeuw, en legt een stadsbeeld vast waarvan grote delen door latere veranderingen en het bombardement van 1940 voorgoed verloren zouden gaan.

Prijs: Euro 4.950,- (incl. lijst)