Zijper polder – Reinier van Persijn + Jan Dirksz. Zoutman, 1665

DE ZIJPER POLDER – EEN VAN DE EERSTE SUCCESVOLLE GROTE INPOLDERINGEN IN HOLLAND

“Afbeeldingh van de Zype, haar dykagie, wegen, wateringhen, molens, hofsteden en woningen, mits ganders de scheydinge haarder groote en kleyne letteren.” Kopergravure na het ontwerp van Jan Dirksz. Zoutman in 1665 en gegraveerd door Reinier van Persijn. In de tijd met de hand gekleurd, met latere toevoegingen. Afm.: 44 x 67 cm.

Na eeuwen van overstromingen werd de Zijpe in 1597 succesvol bedijkt. Al was de ontginning moeizaam verlopen, mede door de dorheid van het zeezand. De Zijpe was daarmee een van de eerste succesvolle grote inpolderingen in Holland.

Aanvankelijk was de grond in de nieuwe polder vooral in handen van rijke Amsterdamse kooplieden/regenten, die de droogmaking gefinancierd hadden. Later kwam de grond geleidelijk meer in bezit van Alkmaarse notabelen en vervolgens Zijpenaren.

In 1630 waren er 182 boerderijen en 82 gewone huizen in de Zijpe, alsmede 44 behuizingen in de kleine Hazepolder bij Petten. In 1674 telde de Zijpe 2201 inwoners, de Hazepolder 188.

Tweederde van de beroepsbevolking was toen werkzaam in met name veeteelt (koeien voor boter, kaas en de slacht) en akkerbouw (graan en peulvruchten). Er waren enkele eendenkooihouders, een paar schippers en nogal wat neringdoenden en ambachtslieden.

In 1663 werd in opdracht van het polderbestuur een nieuwe kaart vervaardigd door graveur Reinier van Persijn (1615-1668) en landmeter Jan Dirksz. Zoutman (1613/14–1679). Dat heeft in 1665 geresulteerd in deze fraaie kaart. De vraag naar deze nieuwe kaart bleek groot te zijn: een jaar later moest het polderbestuur laten bijdrukken.

Op deze fraaie kaart zien we de droogmakerij Zijpe en Hazepolder met aan de bovenzijde de “De Noort Zee”. Langs de kust varen vissersbootjes en passeren spiegelretourschepen op weg van en naar de rede van Texel. We zien de duinen en het strand met wandelende figuren en ruiters; daaronder de Zijper zeedijk en de daarachter liggende polder. De percelen zijn geordend in letters (grote en kleine) en lot-/perceelnummers, zoals vermeld in de titel van de kaart.

In de hoeken zien we verschillende cartouches. Zo zien we rechtsboven een titelcartouche, gedecoreerd met twee putti en een armillarium.  Linksboven het wapen met een zwaan met een gouden kroon om de hals, die tegenwoordig nog steeds is terug te vinden in het Wapen van de gemeente Zijpe. Centraal onderin zien we een grote cartouche met de verkavelings- en verdelingstabel, waarin de verschillende letters worden toegelicht. Links van de tabel zijn de voor het gebied kenmerkende boeren met vee afgebeeld, rechts eendenjagers met honden.

Verder zien we verschillende voor de Noord-Hollandse veenpolder kenmerkende landschapselementen terug op de kaart, zoals gemalen, vaarten, sloten, sluizen, een kolk en wiel, een buitendijks gedeelte (“Het Uyter Landt”) en enkele andere polders en dijken. Ook staat de “oude Vrieze zeedijk” op de kaart, die onderdeel was van de omvangrijke ‘Westfrieze Omringdijk’.

Prijs: VERKOCHT