Breda en West-Brabant – N. Kraft, 1842

WESTELIJK NOORD-BRABANT – HET ARRONDISSEMENT BREDA, 1842

“Kaart van het Arrondissement Breda, Provincie Noord-Braband”, grote gedetailleerde kaart vervaardigd door N. Kraft en gegraveerd en gedrukt bij het Geographisch Etablissement van F. Desterbecq te ’s-Gravenhage. Uitgegeven door H. Palier en Zoon te ’s-Hertogenbosch in 1842. Lithografie, verdeeld in achttien segmenten en op linnen gemonteerd als vouwkaart. In de tijd met de hand gekleurd. Afm. (papier): 73 x 89 cm.

De kaart geeft een gedetailleerd beeld van het westelijke deel van Noord-Brabant in het midden van de negentiende eeuw. Centraal ligt Breda, nog volledig omsloten door zijn bastions en buitenwerken. Naar het westen strekt het kaartbeeld zich uit via Roosendaal en Bergen op Zoom tot aan de Zeeuwse wateren; in het oosten zijn onder meer Oosterhout, Dongen, Gilze, Tilburg en Hilvarenbeek weergegeven. In het noorden domineren het Hollands Diep, de Biesbosch en de uitgestrekte poldergebieden rond Geertruidenberg, Werkendam, Raamsdonk en Waspik.

Niet alleen steden en dorpen zijn aangegeven, maar ook talloze gehuchten, buitenplaatsen, afzonderlijke boerderijen, polders, dijken, wegen, waterlopen, bossen en heidevelden. Vooral het contrast tussen de dicht doorsneden klei- en poldergebieden in het noorden en westen en de uitgestrekte zand- en heidegronden ten zuiden en oosten van Breda komt duidelijk naar voren. Langs de westzijde zijn ter oriëntatie delen van Tholen, Zuid-Beveland en Overflakkee opgenomen. Aan de zuidrand markeert het grote opschrift België de landsgrens.

In een advertentie die uitgever H. Palier en Zoon in maart 1843 in de Bredasche Courant liet plaatsen, werd zij aangeprezen als een “nieuwe kaart” met als grondslag de “Carte figurative de l’arrondissement de Breda” vervaardigd in 1809–1810 door de Brabantse landmeter en cartograaf Hendrik Verhees (1744–1813). Kraft actualiseerde zijn materiaal ruim dertig jaar later en bracht het in overeenstemming met de toestand van omstreeks 1842.

Voor Breda zelf is de datering bijzonder interessant. De stad verschijnt hier nog als volwaardige vestingstad; de verdedigingswerken zouden pas vanaf 1869 worden ontmanteld. Twee lunetten bij de Antwerpse Poort waren zelfs juist in 1842, naar aanleiding van de Belgische Opstand, aangelegd. Daarmee legt de kaart het landschap van West-Brabant vast op een moment waarop de grens met het jonge België inmiddels was vastgesteld, maar het wegen-, water- en nederzettingspatroon nog grotendeels dat van vóór de spoorwegtijd was.

Prijs: Euro 1.250,-