Luik en Limburg – Cornelis de Jode, 1593

HET PRINSBISDOM LUIK EN LIMBURG IN DE 16DE EEUW – ZELDZAME KAART UIT 1593

“Episcopatus Leodiensis in se continens Ducatum Bouillonensem, Marchionatum Francimontensem et Comitatum Borchlonensem et Hasbaniae cum aliquot Baronatibus” [Het prinsbisdom Luik, met daarin het hertogdom Bouillon, het markgraafschap Franchimont, het graafschap Loon en Haspengouw, met enkele baronieën]. Kopergravure naar een kaart van Jan van Schille, uitgegeven door Cornelis de Jode te Antwerpen in 1593, als onderdeel van zijn atlas “Speculum Orbis Terrae”. Verso: Latijnse. Afm. (kaartbeeld): ca. 31,5 x 50 cm.

Deze zeldzame en gedetailleerde kaart toont het prinsbisdom Luik en de omliggende gebieden aan het einde van de zestiende eeuw. Het prinsbisdom was destijds een zelfstandig geestelijk vorstendom binnen het Heilige Roomse Rijk. De prins-bisschop van Luik oefende er zowel kerkelijk als wereldlijk gezag uit.

Het kaartbeeld omvat grote delen van het huidige oosten van België en aangrenzende gebieden van Nederlands-Limburg. We herkennen onder meer Luik, Maastricht, Tongeren, Sint-Truiden, Hasselt, Borgloon, Hoei, Namen, Dinant, Verviers en Bouillon. Ook het graafschap Loon, dat sinds 1366 tot het prinsbisdom behoorde, is weergegeven. De kaart is ongebruikelijk georiënteerd, met het noordwesten bovenaan.

De loop van de Maas vormt een belangrijk geografisch element. Talloze steden, dorpen, kastelen, abdijen en andere nederzettingen zijn zorgvuldig ingetekend. De heuvels, bossen en bergachtige gebieden van de Ardennen worden op schilderachtige wijze weergegeven, terwijl rivieren en wegen het landschap doorkruisen.

Bovenaan bevindt zich de monumentale titelband. Daaronder zijn drie wapenschilden afgebeeld, die verwijzen naar het hertogdom Bouillon, het prinsbisdom Luik en het graafschap Loon. De sierlijke letters, gedetailleerde plaatsaanduidingen en karakteristieke zestiende-eeuwse weergave van het landschap geven de kaart haar bijzondere uitstraling.

De kaart is gebaseerd op het werk van de Antwerpse cartograaf Jan van Schille, wiens naam (“Johan a Schilde”) onderaan de gravure staat vermeld . Zij verscheen in de tweede editie van de “Speculum Orbis Terrae”, uitgegeven door Cornelis de Jode in 1593. Zijn vader, Gerard de Jode, had in 1578 de eerste editie van deze atlas gepubliceerd, bedoeld als concurrent van Abraham Ortelius‘ beroemde “Theatrum Orbis Terrarum”.

Hoewel De Jodes kaarten vaak uitblonken in geografische detaillering en graveerkunst, kon zijn atlas commercieel niet concurreren met die van Ortelius. Hierdoor bleven de oplagen beperkt en zijn afzonderlijke kaarten tegenwoordig relatief zeldzaam.

De kaart van het prinsbisdom Luik behoort tot de kaarten die uitsluitend in de editie van 1593 verschenen.

Literatuur: Van der Krogt, Koeman’s Atlantes Neerlandici, 3360:32B; Koeman, Jod. 2.

Prijs: Euro 1.250,-