Delfland – Nicolaas en Jacob Cruquius, 1712

MEESTERWERK VAN NEDERLANDSE LANDMEETKUNDE: DE CRUQUIUSKAART VAN DELFLAND, 1712

“‘T Hooge Heemraedschap van Delflant”, ets en gravure naar de opmetingen van de landmeters Nicolaas en Jacob Cruquius, uitgegeven door het Hoogheemraadschap van Delfland in 1712. Verkleinde overzichtskaart behorend bij de beroemde 25-bladige wandkaart van Delfland. De kaart werd gegraveerd door Luggert van Anse, Thomas Doesburgh, Jacobus en Johannes Deur en Pieter Sluyter. De rijke ornamentiek gaat terug op ontwerpen van Arnold Houbraken; Pieter Haringh ontwierp de wapenschilden. In de tijd met de hand gekleurd. Afm. ca. 52 x 58,5 cm.

Deze kaart geeft in één blik het gehele gebied van het Hoogheemraadschap van Delfland weer, in uitzonderlijk detail. De kaart is niet op het huidige noorden georiënteerd: het noorden ligt rechtsboven, waardoor de Noordzee langs de bovenzijde en de Maas links in beeld komen. De overzichtskaart is een nauwkeurige verkleining van de grote kaart en was tevens bedoeld als sleutel bij het samenvoegen van de afzonderlijke bladen tot één wandkaart.

Centraal het gekroonde wapen van het Hoogheemraadschap van Delfland, geflankeerd door allegorische figuren. Langs beide zijden staan de rijk uitgevoerde wapens van de dijkgraaf, hoogheemraden, secretaris en penningmeesters. Onderaan verlevendigen figuren, dieren en attributen van landbouw, jacht en visserij de voorstelling. Rechts onderaan verwijzen een vrouw met passer en het familiewapen van de Cruquius-broers naar de landmeetkunde.

De kaart was het resultaat van een ambitieus project. In 1701 gaf het Hoogheemraadschap van Delfland Nicolaas en Jacob Cruquius opdracht zijn gehele beheersgebied opnieuw in kaart te brengen. Met meetkettingen maten zij het landschap op. Jacob overleed in 1706; Nicolaas zette het omvangrijke werk voort. Uiteindelijk werd het kaartbeeld overgebracht op 25 koperplaten, die samen een wandkaart van 230 x 280 cm vormden. In 1712 was het project gereed.

Het resultaat behoort tot de belangrijkste prestaties van de Nederlandse vroeg-achttiende-eeuwse landmeetkunde. De kaart geeft niet alleen steden en dorpen weer, maar vrijwel de gehele inrichting van het landschap: sloten, vaarten, waterwerken, wegen, paden, percelen, bebouwing, polders en ambachten. Juist die systematische opname maakt de Cruquiuskaart nog altijd een belangrijke bron voor onderzoek naar het historische landschap van Delfland.

De onderneming kostte het Hoogheemraadschap ongeveer 20.000 gulden, een enorm bedrag overeenkomend met ruim 60 jaren loon van een geschoolde arbeider.

Het Hoogheemraadschap van Delfland was een overkoepelend waterschap, waarin een groot aantal kleinere waterschappen heeft gelegen. Deze waterschappen waren zelfstandig maar vielen óf onder Rijnland, óf waren inliggende waterschappen en sterk afhankelijk van Delfland.

Prijs: Euro 2.150,- (incl lijst)