Stelling van Amsterdam – Van Meurs naar Plantenga, 1882

“Stelling van Amsterdam” steendruk vervaardigd door M. van Meurs naar het ontwerp van M.H.J. Plantenga, gedrukt in 1882 door A.J. Bogaerts in opdracht van de Koninklijke Militaire Academie te Breda. Later met de hand gekleurd. Afm. 60 x 71 cm.

De Stelling van Amsterdam was een cirkelvormige verdedigingslinie op circa 15 tot 20 kilometer rond het centrum van Amsterdam. De linie had een totale lengte van ongeveer 135 kilometer en zou uiteindelijk 45 forten en batterijen omvatten. De aanleg begon rond 1880 en werd pas omstreeks 1920 voltooid.

De Stelling was in de eerste plaats een waterlinie. In geval van vijandelijkheden konden uitgestrekte gebieden rondom Amsterdam onder water worden gezet door middel van inundaties. Deze waterlaag was bewust ondiep gehouden: te diep voor oprukkende infanterie en geschut, maar te ondiep voor scheepvaart. Zo werd de vijand gedwongen tot stilstand gebracht. Amsterdam fungeerde daarbij als nationaal reduit: het laatste verdedigbare kerngebied van Nederland, waar leger, regering en vitale infrastructuur zich zouden kunnen handhaven.

De forten werden strategisch geplaatst op de zogeheten accessen: plekken waar wegen, spoorlijnen, dijken of vaarten de waterlinie kruisten. Ook locaties waar het inundatiewater diep genoeg was voor boten golden als kwetsbaar en moesten onder vuur kunnen worden genomen. Samen vormden forten, inundatievelden, sluizen en kades één geïntegreerd verdedigingssysteem.

Bij een vijandelijke aanval zou het veldleger zich binnen de gordel van forten terugtrekken en daar, samen met de burgerbevolking, standhouden totdat buitenlandse hulp Nederland zou ontzetten. Binnen de Stelling moest voldoende voedsel, drinkwater, brandstof en militair materieel aanwezig zijn om een beleg van ten minste zes maanden te doorstaan.

Daarom werden onder meer delen van de Haarlemmermeer en de Beemster binnen de linie opgenomen als agrarisch achterland. Er kwamen steenkooldepots en voedselpakhuizen, waaronder grote graanopslagplaatsen zoals de graansilo Korthals Altes. Bij het Fort aan de Nieuwe Meer werd voldoende zoet grondwater aangetroffen; tussen 1901 en 1905 werd hier de Militaire Drinkwatervoorziening ingericht voor winning en zuivering.

Het Hemveld langs het Noordzeekanaal bood ruimte aan de Artillerie-Inrichtingen, terwijl binnen de Stelling ook twee kruitfabrieken lagen: De Oude Molen bij Ouderkerk aan de Amstel en De Krijgsman in Muiden.

Hoewel de Stelling van Amsterdam nooit daadwerkelijk in gevecht is ingezet, was zij tijdens de Eerste Wereldoorlog volledig gemobiliseerd en operationeel. In 1914 vormden de Stelling en de Nieuwe Hollandse Waterlinie mede een afschrikwekkende factor voor Duitsland om Nederland niet binnen te vallen.

Prijs: Euro 650,-