Tilburg – Sovjet kaart, 1978

GEHEIME SOVJET KAART TILBURG

“ТИЛБУРГ”, offsetdruk in kleur vervaardigd in 1978 onder supervisie van kolonel V.T. Viktorov. Afm. 90 x 113 cm.

Met de val van de Sovjet-Unie in 1991 kwam de Koude Oorlog ten einde. Een tijd van ideologische strijd en voortdurende dreiging van oorlog was voorbij. Achteraf blijkt dat de Sovjet-Unie betere kaarten van Nederland (en veel andere westerse landen) had dan wij zelf hadden. Op deze Russische kaarten uit het einde van de 1970er jaren is verontrustend veel detail te zien!

Vanaf de jaren ‘40 van de 20e-eeuw was de Sovjet-Unie begonnen met het in kaart brengen van de wereld. Ze maakten kaarten van steden met ongekend detail, bushaltes en overheidsgebouwen zijn er op te onderscheiden. Van Nederland zijn er enkele tientallen gemaakt.

Kaarten zoals deze van Tilburg, waren bedoeld bedoeld voor operationele planning. Overheidsinstanties, postkantoren, fabrieken, kazernes, vliegvelden, allemaal staan ze netjes in cyrillisch schrift aangeduid. Van vele bruggen staan de grootte en sterkte aangegeven, samen met informatie over de bevaarbaarheid en breedte van de bijbehorende rivieren en kanalen. Ook de hoogte van dammen en dijken, soorten gewassen en de bestrating van wegen zijn terug te vinden. De kaart is gemarkeerd met “секретно“ [geheim].

Behalve dat veel westerse landen topografische kaarten vrij beschikbaar stelden -hier zullen communistische spionnen gretig gebruik van hebben gemaakt- had de Sovjet-Unie sinds de jaren 1960 toegang tot informatie via haar satellieten. Overige informatie werd ingewonnen met uitvoerige spionageactiviteiten. Via de ambassade in Nederland waren hoogstwaarschijnlijk spionnen uit de Sovjet-Unie actief. Maar niet alleen. In de 1950er jaren werden alle vrachtwagenchauffeurs uit Oost-Europa nog gescreend door de Nederlandse geheime dienst. Dit beleid werd later losgelaten, maar in de 1980er jaren werd opnieuw gewaarschuwd voor truckers uit Oekraïne die rondhingen bij militaire locaties. Ook verdwenen passagiersvliegtuigen uit de Sovjet-Unie soms een tijdje van de Nederlandse radar. Later bleek dat deze vliegtuigen dan een duikvlucht hadden gemaakt om foto’s te kunnen nemen van voor hun interessante locaties.

Maar vermoedelijk werden de kaarten niet enkel gemaakt voor een oorlog. Er werd ook specifieke informatie genoteerd over gewassen, begroeiing naast wegen en de ligging van bijvoorbeeld postkantoren. Schijnbaar nutteloze informatie als je enkel een militair offensief of zelfs een allesverwoestende nucleaire aanval zou plannen. Vermoedelijk is dit omdat de communistische leiding in Moskou tot het einde van de Koude Oorlog heeft geloofd dat ook het Westen zou vallen voor het communisme.

Met deze kaarten konden ze de wereld buiten hun huidige grenzen alvast beter begrijpen. Het zou immers slechts een kwestie van tijd zijn tot de Sovjet-Unie ook daar de dienst uit zou maken. Bij het aanbreken van dat moment zouden deze kaarten goed van pas komen.

Dat de Sovjet-Unie zo uitvoerig de wereld in kaart bracht is pas na de val van de communistische grootmacht in 1991 duidelijk geworden. Ondanks dat er vanuit Moskou het bevel werd gegeven om de kaarten te vernietigen, zijn er een hoop in het westen beland. Via Russische officieren kwamen de kaarten in bezit van universiteiten, verzamelaars, bedrijven en zelfs legers.

Als je de СПРАВКА [Spravka, toelichting] onderaan leest, word je er wel een beetje stil van:

Tilburg wordt beschreven als een belangrijk industrieel centrum en verkeersknooppunt in het zuiden van Nederland, strategisch gelegen nabij de Belgische grens en verbonden via spoorlijnen, snelwegen en het Wilhelminakanaal. De stad telt circa 150.000 inwoners (ruim 200.000 met voorsteden) en heeft een relatief compacte oppervlakte.

De omgeving is vlak, met zandige bodems, een hoge grondwaterstand en een dicht netwerk van kanalen en sloten, wat verplaatsing buiten de wegen bemoeilijkt. Infrastructuur is goed ontwikkeld: wegen, bruggen en waterwegen zijn gedetailleerd beschreven, inclusief draagkracht, breedte en bevaarbaarheid – duidelijk met militair oog voor logistiek en mobiliteit.

De stad zelf heeft een overwegend radiaal-ringvormige structuur met dichtbebouwde wijken en een historisch centrum ten zuiden van het station. Industrie ligt vooral langs het Wilhelminakanaal en aan de stadsranden. Tilburg wordt gekarakteriseerd als een veelzijdig industrieel centrum, met nadruk op machinebouw, radio-elektronica, chemie en vooral textielproductie (met name wol). Daarnaast zijn er voedingsmiddelenindustrie, bouwmaterialen en lichte industrie.

De belangrijkste sector is de machinebouw, met name de radio-elektronica. Er bevinden zich drie radio-elektronische fabrieken (nrs. 8, 9, 10) die apparatuur produceren zoals radio’s, beeldbuizen, kwikschakelaars en regel- en verdeelpanelen. Daarnaast zijn er fabrieken (o.a. nrs. 7, 13) die graafmachines, wegenbouwmachines, transport- en elektrotechnische apparatuur, tandwielen, versnellingsbakken, stoomketels, reservoirs, ventilatie- en vorminstallaties, koelinstallaties en machines en werktuigen voor de metaal- en textielindustrie produceren. De chemische industrie is ontwikkeld; chemische fabrieken (o.a. nrs. 11, 12) produceren industriële chemicaliën, kleurstoffen, farmaceutische producten, rubber- en kunststofartikelen. In de stad zijn ook bedrijven voor bouwmaterialen, leer- en schoenenproductie en kledingindustrie gevestigd. Het belangrijkste militair-industriële object is een radio-elektronische fabriek (nr. 10). Tilburg is een belangrijk centrum van de textielindustrie, vooral wol. Er zijn talrijke fabrieken: spinnerijen (nrs. 13, 53–56), textielfabrieken (nrs. 57–61) en een weverij (nr. 62). De voedingsindustrie is ontwikkeld; er zijn zuivelfabrieken, een brouwerij (nr. 16) en een slachthuis (H-13). Aan de westelijke rand van de stad bevinden zich grote voedselopslagplaatsen (nr. 40).

Vanuit Tilburg vertrekken dubbelsporige, geëlektrificeerde spoorlijnen naar ’s-Hertogenbosch, Boxtel en Breda, en een enkelsporige, niet-geëlektrificeerde lijn naar Turnhout. Het spoorwegknooppunt Tilburg omvat een reizigersstation (nr. 43) en een rangeerstation (nr. 44), met uitgebreide spoorfaciliteiten, grote spoorwerkplaatsen (nr. 21), overdekte opslagruimten en een stationsgebouw.

De haven van Tilburg ligt aan het Wilhelminakanaal en heeft twee havens: een industriële (H, E-13) en Piushaven (M-11, 12). De kaden van de Piushaven zijn 900 m lang.

Tilburg ontvangt elektriciteit van een lokale thermische centrale (nr. 6), die is aangesloten op het nationale energienet. De stad is aangesloten op het gasnet; gas wordt aangevoerd via een pijpleiding (diameter ca. 300 mm) uit het Ruhrgebied (BRD), daarnaast is er een gasfabriek in de stad (nr. 6). Tilburg beschikt over een waterleiding; de belangrijkste bron van drinkwater zijn grondwaterreserves. Water wordt via watertorens (nr. 61) in het distributienet gebracht. Er is riolering; er zijn waterzuiveringsinstallaties (nrs. 41, 42). Het belangrijkste stedelijke vervoermiddel is de bus. Er zijn 15 buslijnen die het centrum verbinden met de buitenwijken en omliggende plaatsen. Tilburg beschikt over alle vormen van moderne communicatie; het stedelijke en interlokale telefoonverkeer is geautomatiseerd. Telefoon- en telegraafverbindingen verlopen via ondergrondse kabels en radiorelaislijnen. In de omgeving van de stad bevindt zich een ondergronds communicatiecentrum van het Nederlandse ministerie van Defensie en een regionaal communicatieknooppunt. De stad heeft een goed ontwikkeld netwerk van medische voorzieningen; de grootste daarvan is het stadsziekenhuis (L-12).

Prijs: Euro 950,- (incl. lijst)