Zandvoort en omstreken – K.H. Schnirneck en J.P. van der Sande, 1909

ZANDVOORT ALS MONDAINE BADPLAATS ROND 1909

“Wandelkaart van Zandvoort en Omstreken.” Kleurenlithografie vervaardigd door K.H. Schnirneck en J.P. van der Sande, uitgegeven door Saaf’s Boekhandel te Zandvoort, 1909. Afm. ca. 90 × 63 cm.

Gevouwen wandelkaart van Zandvoort en omgeving, met het dorp, het strand, de duinen, Overveen, Haarlem, Heemstede en het gebied tot aan Bloemendaal. De kaart is voorzien van een legenda voor wandelpaden, duinen, dijken, gemeentegrenzen, spoorwegen, tramwegen en verharde wegen. De schaal van 1:25.000 maakt duidelijk dat de kaart niet alleen bedoeld was om de dorpskern te tonen, maar vooral om de badgast de omgeving in te leiden: naar de duinvalleien, buitenplaatsen, parken, wandelwegen en verbindingen richting Haarlem en Bloemendaal.

De achterzijde maakt dat het tot leven komt. Daar is de plattegrond van Zandvoort omgeven door tientallen advertenties van hotels, pensions, restaurants, winkels en dienstverleners. Samen vormen zij een fraai tijdsbeeld van Zandvoort als badplaats in het eerste decennium van de twintigste eeuw.

Rond 1909 was Zandvoort al lang geen geïsoleerd vissersdorp meer, maar een goed bereikbare badplaats voor stedelijke bezoekers uit Haarlem en Amsterdam. De spoorlijn Haarlem–Zandvoort was in 1881 geopend en gaf een belangrijke impuls aan het badtoerisme; in 1899 volgde de elektrische tramverbinding Haarlem–Zandvoort, later onderdeel van de bekende verbinding Amsterdam–Haarlem–Zandvoort. Dat moderne vervoer is op de kaart nadrukkelijk aanwezig, ook de advertentie van de “Electrische Spoorweg-Maatschappy” prijst de gemakkelijke verbinding met Amsterdam, Haarlem, Bloemendaal, Aerdenhout en Bentveld aan, met treinen “elke 10 minuten in beide richtingen”, 10-rittenboekjes en goedkope abonnementen voor één tot twaalf maanden. Zandvoort werd daarmee niet alleen een bestemming voor langdurige zomergasten, maar ook voor dagjesmensen.

De advertenties tonen een badplaats die zich richtte op comfort, gezondheid en mondaine ontspanning. Namen als Hotel de l’Océan, Grand Hotel Wüst, Hotel Groot Badhuis, Hotel Trier, Hotel Beau Site, Villa Groot Kijkduin en verschillende pensions benadrukken ligging, zeezicht, rust, eerste rangs accommodatie en modern comfort. Het Grand Hotel Wüst noemt zich zelfs “Maison tout premier ordre” en prijst zijn restaurant met uitzicht op zee aan. Zulke formuleringen plaatsen Zandvoort nadrukkelijk in de internationale badcultuur van de Belle Époque, waarin zee, frisse lucht, wandelen, logies en restaurantbezoek samen een beschaafde vorm van recreatie vormden.

Ook de winkels op de achterzijde zeggen veel over het publiek. Er zijn modehuizen en fourniturenwinkels, zoals Gebr. Gerzon’s Mode-Magazijn en Anth. Bakels’ Bazar, sigarenmagazijnen, parfumerieën, chocolaterieën, theehandel, bank- en wisselkantoren, opticiens, fotografen en leveranciers van luxe- en strandartikelen. De badgast kon in Zandvoort niet alleen baden en wandelen, maar ook consumeren: thee drinken, roken, ansichtkaarten kopen, zich laten fotograferen, strandstoelen huren, kleding of toiletartikelen aanschaffen. De aanwezigheid van een “Bureau de Change” wijst bovendien op een publiek dat breder was dan alleen lokaal of regionaal.

Prijs: Euro 475,-