Zeeland – Johannes van Keulen, 1684-1709

“Paskaart van de Kusten van Zeeland, Beginnende van de Maas, tot aan de Wielingen, alles op het Nieuws oversien, en merkelyk verbetert.” Kopergravure uitgegeven door Johannes van Keulen in “De Nieuwe Groote Ligtende Zee-Fakkel” 1684-1709. Later met de hand gekleurd. Afm. 50 x 57,3 cm.

Deze nautische kaart toont de zuidwestelijke delta van de Republiek, van de monding van de Maas tot aan de Wielingen bij de grens met de Zuidelijke Nederlanden. Het gebied bestond in de zeventiende eeuw uit een ingewikkeld netwerk van eilanden, zandbanken, geulen en getijdenwateren. Walcheren, Zuid-Beveland en Schouwen liggen als afzonderlijke landmassa’s in een landschap dat nog sterk werd bepaald door zee-inbraken en voortdurende sedimentatie. Voor de scheepvaart vormde dit gebied een van de meest complexe en gevaarlijke kustzones van de Noordzee.

De kaart is een typische paskaart, bedoeld voor praktische navigatie. Dat blijkt uit het dichte netwerk van kompaslijnen (loxodromen) die vanuit meerdere windrozen over de kaart zijn uitgezet. Hiermee konden zeelieden hun koers bepalen ten opzichte van de windrichtingen. Even belangrijk zijn de vele diepteaanduidingen en de nauwkeurig ingetekende zandbanken en platen, zoals de Banjaart (“aan alle kante steyl”), en de uitgestrekte ondiepten voor de kust van Walcheren en Schouwen. In een gebied waar geulen en banken voortdurend verschoven, was actuele kennis van deze ondiepten van levensbelang.

Naast de hydrographische informatie toont de kaart ook de belangrijkste havenplaatsen en vestingen, waaronder Middelburg, Vlissingen, Veere en Zierikzee. Deze steden speelden een belangrijke rol in de maritieme infrastructuur van de Republiek. Vooral Vlissingen en Veere waren belangrijke uitvalshavens voor de internationale scheepvaart. Voor de kust van Walcheren lagen bovendien druk gebruikte ankerplaatsen waar schepen wachtten op een loods om de Westerschelde naar Antwerpen op te varen of hun reis naar de Hollandse havens voort te zetten.

De kaart verscheen in de beroemde zeemansgids De Nieuwe Groote Ligtende Zee-Fakkel. Dit werk combineerde kaarten met kustprofielen en nautische beschrijvingen en gold als een van de belangrijkste navigatiepublicaties van de late zeventiende eeuw.

Johannes van Keulen (1654–1715) was de oprichter van een invloedrijke Amsterdamse uitgeverij die zich toelegde op nautische cartografie. Rond 1678 vestigde hij zich in Amsterdam als boekverkoper, instrumentmaker en uitgever van zeekaarten en navigatie-instrumenten. In samenwerking met de wiskundige en kaartontwerper Claas Janszoon Vooght publiceerde hij vanaf 1681 de vijfdelige Nieuwe Groote Ligtende Zee-Fakkel, een omvangrijke zeemansgids met kaarten van de belangrijkste vaarroutes van Europa en daarbuiten. Het werk werd al snel een standaardreferentie voor zeevaarders en bevestigde Van Keulens reputatie als een van de belangrijkste nautische uitgevers van zijn tijd.

De firma Van Keulen bleef gedurende meerdere generaties actief. Na Johannes zetten zijn zoon Gerard van Keulen en latere familieleden het bedrijf voort, waardoor de naam Van Keulen tot ver in de negentiende eeuw verbonden bleef met de productie van nautische kaarten en zeeatlassen.

Prijs: Euro 850,-