Zuidelijk Afrika – Chatelain, 1719

KAART VAN ZUIDELIJK AFRIKA, CONGO EN MADAGASCAR, 1719

“Carte du Royaume de Congo, du Monomotapa et de la Cafrerie, Dressée sur les Mémoires les plus exacts & les observations les plus Nouvelles” [Kaart van het Koninkrijk Congo, Monomotapa en Cafrerie, opgesteld naar de nauwkeurigste berichten en de nieuwste waarnemingen]. Kopergravure uitgegeven te Amsterdam door L’Honoré & Chatelain in 1719, als deel van de “Atlas Historique”. Later met de hand gekleurd. Afm. ca. 40,5 × 52 cm.

Deze gedetailleerde kaart bestrijkt vrijwel geheel Afrika ten zuiden van de evenaar, van de Atlantische kust van Congo en Angola tot Mozambique en de kust van de Indische Oceaan, en van de evenaar tot Kaap de Goede Hoop. Ook Madagascar en verschillende eilanden in de westelijke Indische Oceaan zijn weergegeven.

De cartografische basis is ontleend aan de “Carte du Congo et du Pays des Cafres” die de invloedrijke Franse cartograaf Guillaume Delisle in 1708 publiceerde. Delisle behoorde tot een nieuwe generatie kaartmakers die bestaande kaarten kritisch vergeleek met reisverslagen en andere recente geografische informatie. Chatelains kaart volgt zijn voorbeeld in grote lijnen, maar voegt rechtsonder een uitvoerig tekstblok toe over de belangrijkste gebieden die in de titel worden genoemd.

In het westen domineert het Koninkrijk Congo, met daaromheen Angola, Benguela en verschillende kleinere koninkrijken en gebieden. Verder naar het oosten liggen de uitgestrekte landen die Europese geografen aanduidden als Monomotapa, overeenkomend met delen van het huidige Zimbabwe en Mozambique. Vooral hier vermeldt de kaart herhaaldelijk goudmijnen en gebieden waar goudhandel plaatsvond. Deze berichten over de vermeende goudrijkdom van het Afrikaanse binnenland hadden al sinds de zestiende eeuw de Europese belangstelling voor Zuidoost-Afrika aangewakkerd.

Langs de kusten is de geografische kennis duidelijk groter. Havens, rivieren, kapen en nederzettingen zijn er dicht opeen aangegeven, terwijl het binnenland een mengeling toont van feitelijke informatie, oudere reisberichten en nog grotendeels hypothetische politieke grenzen. Bergketens zijn picturaal weergegeven en talrijke korte annotaties geven informatie over plaatselijke volken, koninkrijken, handel en natuurlijke rijkdommen. Daarmee laat de kaart niet alleen zien wat Europese geografen omstreeks 1700 van zuidelijk Afrika wisten, maar ook hoeveel nog onzeker was.

Rechtsonder vat een afzonderlijke “Remarque” de toenmalige Europese opvattingen over Congo, Monomotapa en ‘Cafrerie’ samen. Die laatste naam was geen aanduiding van één staat: Cafrerie was in de vroegmoderne Europese cartografie een brede en weinig nauwkeurige verzamelnaam voor grote delen van zuidelijk Afrika. Het tekstblok geeft de kaart daardoor het encyclopedische karakter dat kenmerkend is voor de ‘Atlas Historique‘, waarin cartografie, geschiedenis en geografische beschrijving met elkaar werden gecombineerd.

Prijs: Euro 750,-