Barbarije, Egypte-Libië – Johannes van Keulen, 1681
€375
“Nieuwe Paskaart voor een gedeelte van de Zeekusten van Barbaria beginnende van C: Rusato tot Alexandria” Kopergravure vervaardigd door Claes Jansz. Vooght en uitgegeven door Johannes van Keulen voor diens zeeatlas “De Nieuwe Groote Lichtende Zee-Fakkel” verschenen te Amsterdam na 1681. Later met de hand gekleurd. Afm.: 51 x 58.5 cm.
De kaart toont de kustlijnen van Noord-Afrika van Egypte tot Libië langs de Middellandse Zee, voorzien van kompasrozen, kompaslijnen, schepen en een afstand-conversietabel. De kaart geeft een gedetailleerd overzicht van de belangrijke steden en havens aan de kustlijn van Alexandrië tot en met Cap Rusata (Derna in het huidige Libië). Bovenaan het sierlijke cartouche prijkt het wapen van Tripoli.
Barbarije was van de 16e tot in de 19e eeuw de benaming van een gedeelte van de kustgebieden van Noord-Afrika. Het Bestreek de huidige Noord-Afrikaanse landen Zoals Marokko, Algerije, Tunesië en Libië. In deze periode, was het gebied voor de grote Europese handelsnaties – Nederland, Engeland, Frankrijk en Spanje een toegangspoort tot de rijkdommen van de Middellandse Zee: graan uit Sicilië, wijn en olie uit Spanje, zijde en specerijen uit het oosten. Nederlandse koopvaarders voeren via Gibraltar richting de Levant en verder naar de Zwarte Zee, waar zij deze en andere bulkgoederen verhandelden.
Echter hing hier een constante dreiging; Barbarijse zeerovers maakten jacht op Europese schepen. Gevangengenomen bemanningen werden als slaven verhandeld of tegen losgeld vrijgekocht. Dit leidde tot vele gewapende expedities van Europese mogendheden tegen de Noord-Afrikaanse steden. Nederlandse en andere Europese kaartenmakers besteedden daarom extra zorg aan deze kusten: nauwkeurige kennis van havens, riffen en stromingen kon letterlijk het verschil maken tussen leven en dood.
De Nederlandse benaming Barbarije is ontleend aan het Latijn en verwant aan het Middelnederlandse woord barbarien, dat verwees naar heidenen of ongelovigen, met name Saracenen. Hoewel het woord doorgaans een negatieve bijklank had, verwees het niet per se naar een ruw of wreed mens – zoals bij het moderne woord barbaar. Reeds in de oudst bekende vermelding uit 1290 werd de term gebruikt voor het gebied Barbarije, ruim vóór de opkomst van de gevreesde zeerovers. Het is dan ook niet waarschijnlijk dat de regio haar naam aan hen ontleent.
Over uitgeverij Van Keulen
De firma Van Keulen was in de 17e en 18e eeuw een van de belangrijkste producent van zeekaarten en nautische instrumenten in Amsterdam. Johannes van Keulen (1654-1715) registreerde zich in 1678 bij het Amsterdamse boekverkopersgilde als boekverkoper. Hij begon in een tijdperk waarin gerenommeerde cartografen als Blaeu, Hondius, Janssonius en Doncker hun hoogtijdagen reeds hadden gehad. Hierdoor kon Johannes koperplaten, privileges en voorraden van zijn voorgangers overnemen en zo zijn eigen onderneming uitbouwen.
In 1680 kreeg Van Keulen een patent, ook wel privilege genoemd, van de Staten van Holland en West Friesland om zeeatlassen en zeemansgidsen te mogen drukken. Het patent was bedoeld ter bescherming van het illegaal kopiëren van de geproduceerde boeken en kaarten, iets wat voor atlassen vooral belangrijk was, omdat de productie hiervan erg duur was.
Samen met wiskundige, onderwijzer en cartograaf Claes Jansz Voogt produceerden ze in 1681 de Nieuwe Groote Lichtende Zee-Fakkel; een vijf delen tellende atlas waarin Vooght eigen kaarten en kaarten van Johannes van Loon samenvatte. De zoon van Johannes, Gerard van Keulen (1678-1726) nam in 1714 nam het bedrijf over, en zette de uitbreiding hiervan voort. De zoon van Gerard, Johannes II van Keulen (1704-1755), nam het bedrijf vervolgens in 1726 over. In 1743 werd Johannes van Keulen benoemd tot ‘Officiele kaartenmaker van de Vereenigde Oostindische Compagnie’. Echter leverde de familie Van Keulen al vele jaren voor deze benoeming kaarten aan de VOC. In 1753 voltooide hij het zesde deel van de Zee-Fakkel, waarin de tot dan toe geheime cartografie van de Oost-Indische Archipel werd gepubliceerd.
Prijs: Euro 375,-
