Heilige Land – Baptista van Doetecum naar David Vinckboons, 1603/1604

“Tabula Geographica, In qua omnes regiones, urbes, oppida, locaet fluvij Israeliae describuntur” | “Geographische beschryvinge, waer in alle landtschappen, steden, plaetsen en rivieren des lands Israels worden beschreven; waer van in Iosua, en anderen boecken des Ouden Testaments vermelt wordt: van nieus in velen plaetsen verbeteret, en met landpalen onderscheyden.” Kopergravure vervaardigd door Baptista van Doetecum naar ontwerp van David Vinckboons I en Petrus Plancius, gedrukt te Amsterdam door Jan Evertsz. Cloppenburch in 1603/1604 voor de “Biblia: Dat zijn de Boecken Der gantscher Heyligher Schriftuere”. Afm. (plaatrand) 29,3 x 49,5 cm.  

Deze vroeg-zeventiende-eeuwse kaart van het Heilige Land toont in het midden de streek van Israël en Palestina, met onder meer het Meer van Tiberias (“Mare Galileae”) en de Dode Zee (“Mare Mortuum”). De landstreek is verdeeld volgens de stammen van Israël, zoals beschreven in het boek Jozua en andere passages van het Oude Testament.

De omlijsting van de kaart wordt gevormd door vijftien voorstellingen uit het Oude Testament. Samen schetsen zij een heilshistorisch overzicht: van de intocht in Kanaän en de strijd van de Richteren, via de opkomst van het koningschap in Israël, tot de beproevingen en redding van het volk in ballingschap. De selectie benadrukt zowel de geografische verbondenheid met het afgebeelde land als de theologische betekenis van Gods leiding door de tijd.

Met de klok mee vanaf rechts van de titelcartouche:

• II Samuël 18 – Absalom blijft met zijn haar in een boom hangen en wordt door Joab gedood.
• I Koningen 3 – Salomo’s oordeel: de jonge koning toont zijn wijsheid in het geschil van de twee vrouwen om een kind.
• I Koningen 18 – Elia op de Karmel: vuur uit de hemel verbrandt het offer en ontmaskert de profeten van Baäl.
• Ester 5 & 7 – Ester verschijnt voor koning Ahasveros en ontmaskert Haman, die wordt veroordeeld.
• Daniël 2 – Daniël verklaart de droom van koning Nebukadnezar over het beeld van opeenvolgende rijken.
• Daniël 3 – De drie jongelingen in de vuuroven worden wonderbaarlijk beschermd door een engel.
• I Samuël 25 – Abigaïl brengt geschenken aan David en voorkomt zo bloedvergieten.
• I Samuël 17 – David verslaat de reus Goliath en toont zijn geloof en moed.
• I Samuël 10 – Saul wordt door Samuel gezalfd en door het lot tot koning aangewezen.
• Richteren 14 – Simson verscheurt een leeuw met zijn blote handen.
• Richteren 11 – Jefta trekt ten strijde tegen de Ammonieten, voorafgaand aan zijn tragische gelofte.
• Richteren 7 – Gideon verslaat de Midianieten met slechts driehonderd man, kruiken en fakkels.
• Richteren 6 – Roeping van Gideon: de engel verschijnt onder de eik in Ofra.
• Jozua 10 – Slag bij Gibeon: de zon en maan staan stil zodat Israël de overwinning behaalt.
• Jozua 3 – Doortocht door de Jordaan: de priesters dragen de ark terwijl het water wijkt.

Deze omlijsting legt de nadruk op Gods voortdurende hulp en leiding: de intocht en vestiging in het beloofde land, de gave van leiders en koningen, de profetische bevestiging van de ware eredienst en de redding van het volk te midden van buitenlandse overheersers.

Het ontwerp kwam tot stand in nauwe samenwerking tussen de theoloog en cartograaf Petrus Plancius, de schilder David Vinckboons I en de graveur Baptista van Doetecum, en vormt een bijzonder voorbeeld van de verweving van cartografie, kunst en religieuze beeldtraditie in de Nederlandse Gouden Eeuw.

Prijs: Euro 1.250,-