Europa – Petrus Bertius + Willem Blaeu, 1634

HET RIJK VAN KAREL DE GROTE – DE VADER VAN EUROPA IN KAART GEBRACHT

“Imperii Caroli Magni et vicinarum regionum descriptio” [Beschrijving van het rijk van Karel de Grote en de aangrenzende gebieden], kopergravure vervaardigd door Petrus Bertius en uitgegeven door Willem Blaeu vanaf 1634. In de tijd met de hand gekleurd. Afm. 64 x 98 cm.

Deze groot formaat historische kaart toont het Frankische Rijk van Karel de Grote (747–814) — het grootste Europese rijk sinds de val van Rome. Vanuit zijn kerngebied in het huidige België, Nederland en westelijk Duitsland verenigde Karel een enorm gebied: van de Pyreneeën tot de Elbe, van de Noordzee tot midden-Italië. Op Kerstdag 800 kroonde paus Leo III hem in Rome tot keizer, waarmee hij werd uitgeroepen tot de opvolger van de grote Romeinse heersers. Na zijn dood in 814 viel het rijk uiteen; het Verdrag van Verdun (843) deelde het op in drie delen die de contouren legden van het latere Frankrijk, Duitsland en de Lage Landen. Karel de Grote geldt tot op de dag van vandaag als de “vader van Europa.”

De kaart werd ontworpen door Petrus Bertius (1565–1629), een vooraanstaand Vlaams-Nederlandse geleerde en cartograaf, verbonden aan de Universiteit Leiden. Rond 1620 vertrok Bertius naar Parijs, bekeerde zich tot het katholicisme en werd aangesteld als koninklijk cosmograaf aan het Franse hof. De kaart werd vervolgens uitgegeven door Willem Blaeu, de beroemde Amsterdamse cartograaf en uitgever, wiens atlassen tot de meest gerenommeerde en fraai uitgevoerde cartografische werken van de 17e eeuw behoren.

De rijkversierde cartouche rechtsboven draagt een veelzeggende opdracht: de kaart is gewijd aan Lodewijk XIII van Frankrijk, toegesproken als Rex, Victor, et Defensor Ecclesiae Christi — Koning, Overwinnaar en Verdediger van de Kerk van Christus. De keuze is niet toevallig. In de vroege 17e eeuw was de vergelijking tussen Karel de Grote en Lodewijk XIII een bewust retorisch instrument aan het Franse hof. Frankrijk claimde de directe historische erfopvolging van het Frankische Rijk, en door zijn kaart aan Lodewijk XIII op te dragen presenteerde Bertius de Franse koning als de natuurlijke erfgenaam van Karels glorie. Blaeu, die met zijn grote atlassen een beschrijving van de gehele wereld nastreefde, begreep de commerciële en politieke waarde hiervan feilloos: een kaart die de machtigste vorst van Europa als opvolger van Karel de Grote neerzette, was een prestigieus object voor de Franse elite.

In de cartouche is bovendien een subtiel chronogram verwerkt — een humanistisch geleerdenspel waarbij de hoofdletters in de tekst samen een jaartal vormen. De letters LVDoVICo, regI, VICtorI, et DefensorI eCCLesIae ChrIstI tellen op tot 1623, vermoedelijk het jaar waarin Bertius de kaart vervaardigde tijdens zijn verblijf aan het Parijse hof.

Het wapenschild bovenin de cartouche, geflankeerd door twee putti, combineert de zwarte adelaar van het Heilige Roomse Rijk met de drie gouden lelies van het Franse koningshuis — een heraldische synthese die de thematiek van de kaart perfect samenvat: de verbinding tussen het Frankische verleden en de Franse koninklijke ambitie.

Prijs: Euro 650,-