Noordzee – Richard Seale, ca. 1744

“A Correct Chart of the German Ocean. From the North of Scotland to the Start Point, on the Coast of Great Britain; and from So.Bygden on the the Coast of Norway, to C[ap] de la Hogue on the Coast of Normandy in France.” Kopergravure vervaardigd rond 1744 door Richard William Seale “. Later met de hand gekleurd. Afm. 47 x 37,4 cm.

Deze Paskaart van de Noordzee (“German Ocean”, ontleend aan het Latijnse “Oceanus Germanicus”)  toont de belangrijkste verkeersruimte van Noordwest-Europa: de zee tussen Engeland en de handelssteden van de Lage Landen, Bremen en Hamburg, de Deense zeestraten en de toegang tot de Oostzee.

Seale gaf de kustlijnen, eilanden, riviermondingen, havens en voor de navigatie belangrijke kapen en landtongen zorgvuldig weer. De kaart onderscheidt in een legenda rechtsboven steden en dorpen, grote en kleine havens, forten en kastelen. Ook ondiepten en zandbanken zijn nadrukkelijk aangegeven, waaronder de Dogger Bank, de Well Bank en de White Bank. Voor een schip op open zee vormden zulke banken gevaarlijke obstakels, maar tegelijk belangrijke herkenningspunten.

De kaart is echter geen hydrografische kaart in moderne zin. Dieptepeilingen, gedetailleerde kustprofielen en lokale aanloopinstructies ontbreken. Het blad diende vooral als algemene oriëntatiekaart voor de grote zeeruimte tussen Engeland en het Europese vasteland: nauwkeurig genoeg om de ligging van havens, kusten en gevaarlijke banken te begrijpen, maar niet bedoeld als zelfstandig instrument voor het loodsen van een schip langs een moeilijke kust.

De kaart verscheen in Nicolas Tindals (1687–1774) Continuation of Mr. Rapin’s History of England, die de Engelse geschiedenis niet alleen als een reeks koninklijke regeringen, maar ook als de ontwikkeling van protestantse vrijheid, parlementair bestuur en Britse macht op zee presenteerde. Paul de Rapin (1661–1725)  behandelde in zijn oorspronkelijke Histoire d’Angleterre de geschiedenis tot de Glorious Revolution van 1688; Tindal zette het werk voort tot de troonsbestijging van George II in 1727. De talrijke kaarten, prenten, portretten en genealogische tabellen maakten het boek tot een visueel en politiek geladen standaardwerk voor de achttiende-eeuwse lezer. De Noordzee vormde daarin geen neutrale ruimte, maar het maritieme gebied waar Engeland, de Republiek, Frankrijk, Scandinavië en de Duitse kuststaten elkaar economisch, diplomatiek en militair ontmoetten.

Prijs: Euro 250,-