Amsterdam – Frederick de Wit, ca. 1665

AMSTERDAM VANAF HET IJ – DE WERELDHAVEN IN DE GOUDEN EEUW, CA. 1665

“Amsterdam”, profiel van de stad gezien vanaf het IJ, kopergravure uitgegeven door Frederik de Wit, ca. 1665, Later met de hand gekleurd. Afm.: 40 x 51 cm.

We zien Amsterdam vanaf het IJ. Aan de horizon een lange, vrijwel ononderbroken rij met huizen, kerktorens, pakhuizen en verdedigingswerken. Voor de stad tientallen oorlogsschepen, koopvaarders, kleinere zeilschepen, schuiten en sloepen. Enkele schepen vuren saluutschouten af. De wirwar van masten en tuigage maakt van de haven een bijna even indrukwekkend stadsbeeld als de bebouwing daarachter.

Dit profiel toont Amsterdam op het hoogtepunt van haar zeventiende-eeuwse bloei. De haven was de levensader van de stad: hier arriveerden schepen en handelswaar uit vrijwel alle delen van de wereld.

In het stadsprofiel zien we van links naar rechts onder meer de Admiraliteitswerf (de latere Rijkswerf) en het Admiraliteitsmagazijn (het huidige Scheepvaartmuseum), de Montelbaanstoren, Zuiderkerkstoren, Regulierstoren, Schreierstoren en Oude Kerkstoren herkenbaar, gevolgd door de Beurs, het nieuwe Stadhuis op de Dam, de Nieuwe Kerk, de Jan Roodenpoortstoren, Haringpakkerstoren en Westertoren. Verder naar rechts liggen de Noorderkerk, het Bickerstorentje, de Haarlemmerpoort en geheel aan de westzijde het bolwerk Blauwhoofd. Een 24-delige legenda aan weerszijden van de tekst helpt de belangrijkste gebouwen en punten in het panorama te identificeren.

Links boven de stad hangt het stadszegel, rechts het bekende Amsterdamse wapen met de drie Andreaskruisen, beide aan sierlijke linten. Onder het panorama een korte beschrijving in het Nederlands, Frans, Duits en Engels:

“AMSTERDAM, de Wytberoemde Koopstat gelegen in Hollant aen de Riviere den Amstel en Tye is A°. 1300 van vissers begonne te timmere en A°. 1350 vergroot en A°. 1400 met houte vesten en stats Previlegie begunsticht en A°. 1482 weder vergroot; en A°. 1585 weder vergroot, en A°. 1612 weder vergroot, en A°. 1662 weder vergroot soo datse nu is vergroot 892 morgen en 568 roeden (ongeveer 7,26 vierkante kilometer), en versterckt met 27 Bolwercken en wert genaemt de meeste Koopstat van geheel Europa.”

Zo wilde Amsterdam gezien worden: als grootste koopstad van Europa.

Literatuur: A.E. d’Ailly, Repertorium van de profielen der stad Amsterdam en van de plattegronden der schutterswijken, Amsterdam 1953, nr. 100.

Prijs: Euro 2.150,-