Den Haag – Frederik de Wit, 1698

“HAGA COMITIS IN DE VOLKSMOND ‘S GRAVEN-HAGE GEHETEN”

“Hage Comitis, Vulgo ’s Graven-Hage”, kopergravure uitgegeven door Frederik de Wit te Amsterdam in 1698 als deel van diens vermaarde “Theatrum Ichonographicum Omnium Urbium et Praecipuorum Oppidorum Belgicarum XVIII Provinciarum” [Overzicht/atlas van plattegronden van alle steden en de belangrijkste plaatsen van de zeventien Nederlandse provincies]. In de tijd met de hand gekleurd. Afm. (prent) 38,5 x 50,5 cm.

Eigenlijk is het merkwaardig dat Den Haag in een stedenboek is opgenomen, het was immers geen stad. Pas in 1806 heeft Den Haag van Lodewijk Napoleon de eretitel ‘stad’ gekregen. Maar omdat het ook in de zeventiende eeuw al een grote en belangrijke plaats was – feitelijk de hoofdstad van de Republiek der Verenigde Nederlanden – en verschillende instellingen kende die alleen bij steden voorkwamen, heeft De Wit toch een plattegrond van Den Haag in zijn atlas opgenomen.

Prins Maurits had vergevorderde plannen om van Den Haag een vestingstad te maken, maar de Staten Generaal zagen dit als een aantasting van de onafhankelijkheid van het bestuurscentrum van de Republiek der Zeven Provinciën. Als aanzet voor een verdedigingsgordel zijn er tussen 1613 en 1619 wel elf singels in een rechthoekige structuur gegraven. Deze singels zijn er nog: Prinsessegracht, Smidswater, Hooigracht, en de grachten langs de Mauritskade, Hogewal, Prinsessewal, Noordwal, bij de Westermolens, Lijnbaan, Buitenom, Zuidwal, Bierkade, Uilebomen en Zwarteweg. De singelgordel was heel ruim om het bewoonde gedeelte aangelegd. De stad heeft zich nog tot 1850 binnen de singels (bescheiden) kunnen uitbreiden. Op deze plattegrond van Frederik de Wit zie je binnen deze grachten nog veel tuinen en boomgaarden, zelf een stuk duingebied.

Het oude grafelijke kasteel, het Binnenhof, was het regeringscentrum van de Republiek. De Nederlandse regering zetelt daar nog steeds. En nog steeds mag Den Haag zich geen hoofdstad noemen. Volgens de grondwet van 1815 is Amsterdam immers de hoofdstad. Maar de regering is altijd in Den Haag gebleven.

De plattegrond is gedrukt van een koperplaat die gemaakt was voor de atlas van Johannes Janssonius van 1657. Janssonius had daarvoor de kaart uit Joan Blaeus stedenatlas van 1649 laten kopiëren. De Wit heeft de koperplaat sterk aangepast met nieuwe uitbreidingen (bijvoorbeeld het Hofje van Nieuwkoop). Lange tijd dacht men dan ook dat het een nieuwe koperplaat was die De Wit heeft gebruikt.

Prijs: Euro 1.750,-