Orangistische tekeningen uit de Patriottentijd – Aaron Santcroos, 1787
MILITAIR BERAAD TIJDENS DE PATRIOTTENTIJD
Twee orangistische scènes uit de Patriottentijd, tekeningen in pen, penseel en aquarel, vervaardigd rond 1787 door Aaron Santcroos, gesigneerd “A. Santcroos St. ac. Pt.”. Afm. (elk) 13,4 x 20,4 cm.
De scènes van deze twee fraaie tekeningen spelen zich af tegen de achtergrond van de politieke crisis van de Patriottentijd, toen de positie van stadhouder Willem V onder druk stond en orangisten en patriotten steeds scherper tegenover elkaar kwamen te staan.
Het orangistische karakter van de voorstellingen is ondubbelzinnig. In één interieur hangt aan de wand het wapen van Willem V. In het andere wordt de schouw bekroond door een portretmedaillon, mogelijk Willem IV (de vader van Willem V), met daaronder ook weer het wapen van Oranje-Nassau.
Het zijn vermoedelijk opeenvolgende momenten rond de orangistische reactie op de patriottische machtsvorming en de gebeurtenissen van 1787. In beide interieurs zijn eenvoudige, getimmerde houten schotten aangebracht, alsof bestaande ruimtes tijdelijk zijn ingericht als bureau of commandopost.
De kaarten vormen de sleutel tot de voorstelling. In de ene tekening wordt een militair plan besproken; in de andere hangt een vergelijkbare kaart aan de wand, waarop de voortgang van militaire bewegingen wordt gevolgd. Op beide bladen is bovendien het wapen van Holland (goud met rode leeuw) afgebeeld, daar lag de kern van het strijdtoneel.
De figuren zijn met duidelijke rolverdeling weergegeven. De rijk geklede officier in blauw uniform, met geborduurd vest, hoge zwarte gamaschen en degen, lijkt de hoogste militaire aanwezige. De man in het lichte pak keert in beide voorstellingen terug en fungeert als civiele spil van het overleg. Vermoedelijk een orangistische regent of raadgever. De gezichten van de aanwezigen lijken eerder tevreden dan gespannen. Vanuit orangistisch perspectief is dat begrijpelijk: de militaire campagne verliep voorspoedig, het patriotse verzet werd gebroken en na de capitulatie van Amsterdam op 10 oktober 1787 kon het stadhouderlijk gezag worden hersteld.
Over Aaron Santcroos (1727/1728-1795) is weinig bekend. Hij was een Joodse tekenaar en graveur, werkzaam in Amsterdam en liet slechts een klein oeuvre na. Zijn Joodse achtergrond is in deze context niet zonder betekenis. In de Patriottentijd stonden veel Amsterdamse Joden bekend als uitgesproken orangistisch: zij zagen in het Huis van Oranje een bescherming tegen stedelijke uitsluiting en patriottische burgerpolitiek, terwijl de spanningen in 1787 ook in de Amsterdamse Jodenbuurt tot onrust leidden.
Prijs: VERKOCHT
