Luik en Limburg – Abraham Ortelius, 1587

HET PRINSBISDOM LUIK EN LIMBURG IN DE 16DE EEUW – ABRAHAM ORTELIUS

“Leodiensis Dioecesis Typus” [Kaart van het bisdom Luik], kopergravure vervaardigd door Johannes Baptista van Doetecum naar een kaart van Jan van Schille, uitgegeven door Abraham Ortelius te Antwerpen in 1587, als onderdeel van de Franse editie van zijn atlas “Theatrum Orbis Terrarum” (Théâtre de l’Univers). Eerste staat van de koperplaat. In de tijd met de hand gekleurd. Verso: Franse tekst. Afm. (kaartbeeld): ca. 38 × 49,5 cm.

Deze bijzonder decoratieve en gedetailleerde kaart toont het prinsbisdom Luik en grote delen van het huidige Belgisch en Nederlands Limburg aan het einde van de zestiende eeuw. Het kaartbeeld strekt zich uit van Roermond, Weert en Valkenburg in het noorden tot Namen, Dinant, Bouillon en de Ardennen in het zuiden. Ook Maastricht, Luik, Hasselt, Tongeren, Sint-Truiden, Sittard en talloze kleinere steden en dorpen zijn nauwkeurig weergegeven.

De kaart is ongebruikelijk georiënteerd, met het oosten bovenaan en het noorden links. De rivier de Maas vormt een belangrijke verbindingsader door het gebied. Talrijke zijrivieren, wegen, nederzettingen en landschappelijke bijzonderheden zijn zorgvuldig ingetekend. Vooral de uitgestrekte bossen van de Ardennen vallen op, evenals de heuvelachtige streken rond Luik en het hertogdom Limburg.

Het prinsbisdom Luik was destijds een zelfstandig geestelijk vorstendom binnen het Heilige Roomse Rijk. Het omvatte onder meer het graafschap Loon, het markgraafschap Franchimont en het hertogdom Bouillon. Tijdens de Tachtigjarige Oorlog behield het prinsbisdom een bijzondere positie tussen de strijdende Nederlandse gewesten. De op de kaart afgebeelde kerkelijke grenzen van het bisdom vielen overigens niet overal samen met de politieke grenzen van het prinsbisdom.

Steden en dorpen zijn met kleine gebouwsymbolen aangegeven, terwijl heuvels, bossen en rivieren het reliëf en de natuurlijke gesteldheid van het gebied zichtbaar maken. Bovenaan wordt de kaart gedomineerd door een bijzonder rijkversierde titelcartouche in renaissancestijl. Rechts is een eveneens rijkversierde schaalverdeling opgenomen.

De kaart werd gegraveerd door Johannes Baptista van Doetecum naar een manuscriptkaart van de landmeter Jan van Schille. Datzelfde kaartmateriaal diende ook als basis voor de kaart van het prinsbisdom Luik die Cornelis de Jode in 1593 opnam in zijn atlas “Speculum Orbis Terrae”.

Op de achterzijde staat een uitvoerige Franstalige beschrijving van het gebied, waarin onder meer aandacht wordt besteed aan de steden, de vruchtbaarheid van het land, de uitgestrekte bossen en de rijkdom aan steenkool, ijzer en natuursteen.

Literatuur: Marcel van den Broecke, Ortelius Atlas Maps, nr. 63, eerste staat (Ort 63.1).

Prijs: Euro 625,-