Holland – Willem Blaeu, 1643

“Hollandia Comitatus”. Kopergravure uitgegeven door Willem Blaeu voor het eerst in 1634, dit exemplaar was onderdeel van de Franstalige atlas “Le Theatre du Monde” uit 1643. In de tijd met de hand gekleurd. Afm. ca. 39 x 52,5 cm.

West georiënteerde kaart van Holland met inzetkaart van de Waddeneilanden, versierd met een triton en slingers van vissen. Met het wapen van het graafschap midden bovenaan. Linksonder een cartouche zonder tekst, bekroond door een liggende leeuw. Rechtsonder een landmeter met passer en schaalstok. Willem Janszoon Blaeu heeft de kaart rechtsonder in de plaat gesigneerd.

Aan de achterzijde wordt Holland beschreven:

Het gewest wordt voorgesteld als laag, waterrijk en vruchtbaar, maar tegelijk voortdurend bedreigd door overstromingen. Sterke dijken en aarden wallen moeten het land beschermen tegen rivieren, zeearmen en getijdewater. Blaeu merkt op dat men op verschillende plaatsen met verbazing kan zien dat het water hoger staat dan het land. Toch is het klimaat zacht en de bodem productief. Er groeit geen wijn, en hout is schaars, maar het land is rijk aan landbouw, veeteelt, visserij en nijverheid. Droogmakerijen zoals de Beemster en Purmer worden genoemd als voorbeelden van land dat recent op het water is gewonnen en waarop fraaie boerderijen zijn gebouwd, waar ook Amsterdamse kooplieden zich kwamen verpozen.

Hoewel er weinig eigen wol en weinig hout is, worden er grote hoeveelheden lakens vervaardigd en meer schepen en houten werken gemaakt dan in bijna enig ander deel van Europa. De landbouw levert vooral graan op, met name rond Rijnsburg bij Leiden, maar omdat het land dichtbevolkt is, moet er ook veel van buitenaf worden aangevoerd. De weilanden, vooral in het noorden, vormen een van de grootste bronnen van inkomsten. Boter en kaas worden in grote hoeveelheden uitgevoerd, waaraan Holland een miljoen verdient.

In de duinen en zandgronden bij de zee leven veel konijnen, terwijl in de nabijgelegen valleien herten en hinden worden gevonden. De paarden van West-Friesland worden geprezen om hun kracht en moed. Watervogels, vooral eenden, zijn er talrijk; Blaeu beschrijft zelfs de speciale eendenkooien waarin wilde eenden met behulp van tamme lokvogels en een afgerichte hond werden gevangen. De rivieren, meren, plassen en moerassen leveren overvloedig zoetwatervis, terwijl de nabije Noordzee een nog grotere rijkdom aan zeevis biedt. Door het gebrek aan brandhout wordt turf gewonnen uit de veenbodem: uitgestoken, gedroogd en als brandstof gebruikt.

De kaart verscheen bij uitgeverij Blaeu in twee verschillende staten. In deze twee staat zijn de Schermer en de Waard drooggelegd en zijn in beide wegen weergegeven.

Literatuur: Hollandia Comitatus, Blonk-van der Wijst, nr. 49.2

Prijs: Euro 850,-